Sual ve Cavablar

[_SoMMeT_]

[Tutu20]

[POWER_RANGERS]

Sual: Cümə namazı təkcə kişilər üçün vacibdir, yoxsa qadınlar üçün də vacibdir? Qadın necə namaz qılmalıdır? Mən qadınam və məsciddə hər hansı bir yer yoxdur. Cümə namazinı özüm evdə tək qıla bilərəmmi? Bu halda cümənin savabını qazanırammı?


Cavab: Həmd Allaha məxsusdur.

Elm əhli ittifaq ediblər ki, cümə namazı qadınlara vacib deyil və onlar evlərində dörd rükət zöhr namazı qılırlar.

İbn əl-Münzir (Allah ona rəhmət etsin) “əl-İcma”da (No 52) deyir:
Alimlər yekdilliklə ittifaq ediblər ki, cümə namazı qadınlar üçün vacib deyil. Sitatın sonu.


Bunun üçün dəlil Tariq ibn Şihabın(Allah ondan razi olsun) rəvayət etdiyi hədisdir. Hədisdə Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) belə söylədiyi rəvayət olunur: “Dörd nəfər –kölə, qadın, uşaq və xəstəni çıxmaq şərtilə camaat ilə cümədə iştirak etmək hər bir müsəlmanın üzərinə düşən vacib bir haqqdır”. Əbu Davud rəvayət edir, 91067.

Ən-Nəvəvi “əl-Məcmu”da demişdir (4/482): İki şeyxin ( yəni Buxari və Müslimin) şərtlərinə əsasən hədisin isnadı səhihdir.

İbn Rəcəb “Fəth əl-Bari”də demişdir: Hədisin isnadı səhihdir.

İbn Kəsir “İrşad əl-Fəqih”də (1/190) demişdir: Hədisin isnadı ceyyiddir (yaxşıdır).

Həmçinin Əlbani “Səhih əl-Cami”də hədisi səhih olaraq təsnif edib.

Cümənin qadınlar üçün vacib olmamasının hikməti budur ki, şəriət kişilərin toplaşdığı yerlərdə qadınların iştirak etməməsini təşviq edir. Belə ki, belə olduğu halda bəzi xoşagəlməz nəticələr yarana bilər. Necə ki, indiki dövrdə bir çox iş yerlərində kişi və qadınların bir-birinə qarışması (ilə nəticələnən fəsadlar). Bax. Bədaai əl-Sənaai, (1/258)


Əgər qadın zinət əşyaları və ətriyyatdan istifadə etmədən Şəriət qaydalarına bağlı qalaraq, riayət edərək məscidə gedərsə, cümə namazında iştirak etməsində və imamın arxasında durub iki rükət namaz qılmasında səhv bir şey yoxdur və bu halda zöhr namazı qılmasına ehtiyac qalmır.

İbn əl-Münzir (Allah ona rəhmət etsin) “əl-İcma”da (No 52-53) demişdir:
“Alimlər yekdilliklə ittifaq ediblər ki, əgər qadınlar imama qoşulub onunla birgə namaz qılsalar bu onlara kifayətdir”. Sitatın sonu.


İbn Qüdamə(Allah ona rəhmət etsin) “əl-Muğni” də (2/88) demişdir:
“Lakin qadın cümə namazını qılarsa, onun namazı səhihdir. Çünki, qadınların camaat ilə namaz qılması səhihdir. Belə ki, qadınlar Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) ilə camaatda namaz qılardılar. Sitatın sonu.


İstər kişi, istərsə də qadın olsun, cümə namazını evdə təkbaşına qılmaq səhih deyil, çünki yalnız camaat ilə qılındığı halda cümə namazı səhih olur. Necə ki, bu barədə yuxarıda iqtibas edilən Peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) hədisində zikr olunur: “Camaat ilə cümədə iştirak etmək hər bir müsəlmanın üzərinə düşən vacib bir haqqdır”.

Əgər bir dəstə insan cümə namazını evdə qılırsa bu da səhih (etibarlı) sayılmır, çünki cümə namazı müsəlmanların bir yerə toplaşıb namaz qılması, xütbəyə qulaq asması və ondan faydalanması üçün şəriətdə buyurulub. Bu səbəbdəndir ki, buna ehtiyac(məs. şəhər olduqca böyük ola bilər və yaxud bütün insanların yerləşdiyi cami məscidi yoxdursa) olmadıqca bir şəhərdə bir neçə yerdə cümə namazı qılmaq icazəli deyil.

Buna əsaslanaraq deyirik ki, cümə namazını əda etmək üçün məscidə getmirsinizsə, bu halda evdə zöhr namazını qılırsınız.



Daimi Heyətin Fətvalarında (7/337) deyilir:
“Əgər qadın imamla birgə cümə namazını qılarsa bu onun üçün kifayətdir və zöhr namazını qılmamalıdır; həmin gün zöhr namazını qılması icazəli deyil. Yox əgər özü tək namaz qılarsa, zöhr namazını qılmalıdır və cümə namazını qılmır. Sitatın sonu.”

Peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun)-in “Hərçənd evləri onlar üçün daha yaxşı olsa da, qadınlarınızın məscidə getməsinə mane olmayın” sözlərinin ümumi mənasına əsasən qadınların zöhr namazını evdə qılması daha yaxşıdır. Əbu Davud rəvayət etmişdir (567); Əlbani “Səhih Əbu Davud”da hədisi səhih olaraq təsnif edilib”.

Əgər qadın cüməyə getmək istəyirsə, ilk növbədə ətirlənməkdən və zinət əşyalarını taxmaqdan, küçədə kişilər ilə birgə izdihamın içində olmaq kimi hallardan çəkinməlidir.

Ən doğrusunu Allah bilir.

[POWER_RANGERS]

Sual: Qardaşlardan eşitmişəm ki, hər kəs özünə layiq biri ilə həyat qurur. Əgər bir kişi saleh biri isə, ona saleh bir qadın qismət olur. Belə olmadığı təqdirdə isə bu həmin insan üçün Allah tərəfindən bir sınaq ola bilər. Təəssüflər olsun ki, bu mövzuya dair hər hansı bir hədisə rastlaşmamışam və bu mözvu barədə mənə istiqamət verə və mövzuya dair məsləhət verə bilərsinizmi? Niyyətim odur ki, bu nəsihətləri mən də öz növbəmdə qardaş və bacılara çatdırım. Həmçinin mənə deyirlər ki, bir insan zina edərsə, Allah təala həmin insanı öz ailəsinin qadın üzvlərindən birinin zina etməsi ilə nəticələnməklə cəzasını verər. Bu doğrudurmu? Bir çox gənclər haram yolla özünə həyat yoldaşı axtarır. Mən onlara “əgər siz salehsinizsə eynilə saleh bir həyat yoldaşı sizə qismət olacaq, əks halda isə bu sizin üçün Allah tərəfdən bir sınaq ola bilər” deyə söyləyimmi? Çünki əgər bu doğrudursa, bir çox müsəlmanları haram işləməkdən çəkindirə bilər və daha yaxşı müsəlman olmaq üçün onları buna daha çox təşviq edər.

Cavab: Həmd Allaha məxsusdur.

Bir insan özünə layiq bir kəslə və yaxud salehlik, fasiqlik baxımından özünə bənzər biri ilə evlənir deyə sizin bu barədə eşitdikləriniz doğru deyil. Buna aşağıdakılar dəlalət edir:

1.Allah təalanın Özünün hörmətli peyğəmbərləri Nuh və Lut (Onlara Allahın salamı olsun) barədə danışdığı hekayətdə, onların hər ikisinin zövcəsi kafir idilər. Allah təala buyurur: “Allah kafirlərə Nuhun övrəti ilə Lutun övrətini misal çəkdi. Onlar Bizim qullarımızdan iki saleh bəndənin kəbini altında idilər. Onlar ərlərinə xəyanət etdilər və (Nuhla Lut) onları Allahdan (Allahın əzabından) heç vəchlə qurtara bilmədilər. Onlara: “(Başqa) girənlərlə birlikdə siz ikiniz də Cəhənnəmə girin!” – deyildi.” [ət-Təhrim 66:10]

2. İslam dini zinakar kişiyə iffətli qadın ilə evlənməyi və eləcə də, iffətli bir kişinin zinakar bir qadın ilə evlənməsini da qadağan edir. Bu göstərir ki, bu cür şey baş verə bilər və əslində adətən baş verir.

Allah təala buyurur:

“Zinakar kişi ancaq zinakar, yaxud müşrik bir qadınla evlənə bilər. Zinakar qadın da yalnız zinakar, yaxud müşrik bir kişiyə ərə gedə bilər. Bu (belə bir evlənmə), möminlərə haram edilmişdir.” [ən-Nur 24:3]

3. Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) buyurur ki, qadın ilə dörd şeyə görə nikah bağlanır: malına, gözəlliyinə, nəsil-nəcabətinə və yaxud dininə (imanına) görə və Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) bunların arasından dindar olanı seçməsinə təşviq etməsi dəlalət edir ki, evlilik, nikah başqa səbəblər əsas tutularaq da baş verir, odur ki, bir kişinin özü kimi olmayan bir qadın ilə evlənməsi mümkün bir haldır.

Əbu Hüreyra (Allah ondan razı olsun) Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) belə söylədiyini rəvayət edir: “Dörd xüsusiyyətə-var-dövlətə, nəsil-nəcabətə, gözəlliyə və dinə-görə qadınla nikah bağlanar. Din xüsusiyyətinə üstünlük versən əlin xeyirə çatar” Buxari, 4802; Müslim, 1466

4. Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) vəlilərə, himayədarlara öz himayəsi, qayğısı altında olan qadınları dindar kişilər ilə evləndirməsini əmr etməsi həqiqəti dəlalət edir ki, evlilik başqa səbəblər əsas götürülərək də baş verir.

Əbu Hüreyra (Allah ondan razı olsun) demişdir: Allahın Rəsulu (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) demişdir: “Əgər dinindən və əxlaqından razı qaldığınız biri evlilik üçün gəlsə (qızınızı və yaxud himayəniz altında olan qadınları)onunla evləndirin, bunu etmədiyiniz təqdirdə yer üzündə fitnə və çoxlu fəsad olar”. Tirmizi, 1084; İbn Macə, 1967; Əlbani “Silsilə əs-Sahihə”, 1022 əsərində hədisi səhih olaraq təsnif edib.

Odur ki, ailə qurmaq üçün özünə ömür dostu, həyat yoldaşı axtaran kəs dindar olanını və gözəl əxlaq sahibi olanı axtarmalıdır; eynilə, qadının valiləri də qadınları ərə verərkən onları yalnız dindar olana verməlidirlər. Çünki, insan yoldaşlıq, dostluq etdiyi kəsdən təsirlənir, təsirinə məruz qalır, əlalxüsus da bu dostluq uzun müddət davam edərsə. Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun): “Kişi dostunun dini üzərindədir. Elə isə hər kəs baxıb görsün ki, kiminlə dostluq edir” Tirmizi, 2378; Əlbani “Səhih ət-Tirmizi”, 1937

“Kişi dostunun dini üzərindədir”, mənası odur ki, insan öz dostlarının vərdiş, adət və yolu ilə gedir, bunlara tabe olur. “Elə isə hər kəs baxıb görsün”, yəni bu barədə uzun-uzadı və ətraflı düşünsün, “Kiminlə dostluq edir” yəni, onun dost və qardaş hesab etdiyi kəsə baxsın. Odur ki, bir insanın dini, imanı və əxlaqından xoşunuz gəlirsə, onu özünə həmdəm tutsun və bu xüsusiyyətlər olmazsa, həmin insandan uzaq dursun. Çünki, əxlaqi keyfiyyətlər asanlıqla digər insana sirayət edir və insanlar ilə dostluq etmək həmin insanın yaxşı və yaxud pis olmasına təsir edir.

Qəzali demişdir: “Mənafeyi, marağı dünyəvi qazanc əldə etmək olan biri ilə oturub-durmaq, eynilə sizin də dünyəvi qazanclar dalınca qaçmanız ilə nəticələnəcək; zahid olan biri ilə oturub-durmaq dünyəvi qazanclar ardınca qaçmanıza təsir edərək bunu azaldacaq, çünki əxlaqi keyfiyyətlərə götürmək asanlıqla digər insana sirayət edir və bir insan hətta özü də bilmədən, bunun şüurunda olmadan bu xüsusiyyətləri özünə götürə bilər.

Tuhfat əl-Əhvəz

İkincisi:

Zina edən bir kişiyə gəldikdə, həmin insan ailəsi baxımdan Allah tərəfindən cəzalandıra bilər. Bu mənada hədis rəvayət olunub, lakin bu hədis uydurmadır, bununla belə mənası doğru ola bilər.

Ən doğrusunu Allah bilir.

[vacuum]

[POWER_RANGERS]

Sual: Azanı vermək vacibdirmi?

Cavab: Həmd Allaha məxsusdur.

Əvvəla:

Azan-ərəb dilində elan etmək və yaxud bəyan etmək mənasını daşıyır. Allah təala buyurur: “İnsanları həccə çağır (əzzin)” [əl-Həcc 22:27]

Şəri istilahda azanın mənası: fərz ibadətin vaxtını elan etməklə, Peyğəmbərdən (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) rəvayət olunan sözləri söyləməklə xüsusi bir şəkildə Allaha ibadət etməkdir.

İkincisi:

Fəqihlər ittifaq ediblər ki, azan islam dininin özünəməxsus xüsusiyyətlərindən və aşkar şüarlarından biridir. Lakin azanın hökmü barədə ixtilaf etmişdirlər. Bəziləri azanın fərzi kifayə olduğunu bildirmişdir; bu İmam Əhmədin rəyidir, eləcə də Şeyxu-l İslam ibn Teymiyyə bu rəyə üstünlük vermişdir; çağdaş alimlərdən Şeyx ibn Üseymin, Allah ona rəhmət etsin, bu rəyi qəbul etmişdir.

Bəziləri isə azanın müəkkəd (təkid olunan) sünnət olduğunu bildirmişdirlər.

İki rəydən doğru olanı budur ki, azan vermək fərzi kifayədir; əgər bunu bacaran bir şəxs azanı yerinə yetirirsə, digər insanların üzərindən bunun günahı düşür.

Bu barədə dəlil Sünnədən gəlir.

Malik ibn Hüveyrisin belə söylədiyi rəvayət olunur: Biz həmyaşıd olduğumuz gənclər ilə birlikdə Allah Rəsulunun (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) yanına gəldik və iyirmi gün onunla qaldıq. Allahın Rəsulu (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) rəhmli və yumşaq, xoş xasiyyət idi; o düşündü ki, biz ailələrimiz üçün darıxmışıq, odur ki, bizdən arxada buraxdığımız ailələrimiz barədə soruşdu və biz bu barədə xəbər verdikdən sonra dedi: “Qayıdın ailələrinizin yanına və onlarla qalın; onları öyrədin və yol göstərin (təlimatlandırın). Namazın vaxtı girdikdə, sizdən biri azan versin və içərinizdən ən yaşlı olanı namazda imamlıq etsin.”

Buxari, 602; Müslim, 674

Buxarinin (604) rəvayət etdiyi hədisdə belə deyilir: “İki nəfər yola çıxdıqda, azan verin, sonra namazdan dərhal öncə iqamə verin, sonra isə içərinizdə ən yaşlı olanı namazda sizə imamlıq etsin.”

Tirmizi (205) və Nəsai (634) rəvayət etdiyi hədisdə deyilir: Malik ibn əl-Hüveyrisin belə söylədiyi rəvayət olunur: Mən əmim oğlu ilə Allahın Rəsulunun (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) yanına gəldim və o (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) dedi: “Səfərə çıxdıqda azan verin, sonra namazdan dərhal öncə iqamə verin, sonra isə içərinizdən ən yaşlı olanı namazda sizə imamlıq etsin.”

Əlbani “İrva əl-Ğalil” (1/230) əsərində hədisi səhih olaraq təsnif edib.

Bu hədis dəlil təşkil edir ki, azan vermək fərzi kifayədir. Çünki, Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) əmr vermişdir ki, bir camaat yalnız bir nəfər azan versin; bütün camaata azan verməyi əmr etməmişdir. Bax. Təudid əl-Əhkam, 1/424

Nəvəvi demişdir:

Bu göstərir ki, azan vermək və camaat ilə namaz qılmaq misafir üçün məşrudur. Həmçinin, hədis dəlalət edir ki, istər səfərdə, istərsə səfərdə olmayanda həmişə azan vermək təşviq olunan bir əməldir.

Müslimin Şərhi, 5/175

Daimi Heyətin alimləri demişdir:
Bir şəhərdə azan vermək fərzi kifayədir və eynisi iqaməyə də aiddir. Əgər bir kəs istər unutqanlıqdan, istərsə də bilmədən və ya bu və ya digər səbəbdən azan və yaxud iqamə vermədən namaza başlayarsa, onun namazı hələ də səhihdir, etibarlıdır.

Daimi Heyətin Fətvaları, 6/54

Şeyx ibn Üseymin demişdir:
İqamə və azanın fərz olmasına dair dəlil Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) birdən çox hədisdə bildirdiyi əmridir və eləcə də, səfərdə və yaxud səfərin xaricində həmişə azan vermişdir, çünki namazın vaxtını əksər vaxt azan olmadan bilmək mümkün olmur və eləcə də, azan vermək şəri bir məsləhətə xidmət edir və eləcə də, islamın zahiri şüarlarından biridir.

Şərh əl-Mumti, 2/38

Azanın fərzi kifayə olduğu həqiqətinə əsaslanaraq deyirik ki, bir şəhərdə azan verilirsə və insanlar azanı eşidə bilirsə, bu halda digər insanların üzərindən azanın vacibliyi hökmü düşür və hər camaat üçün azan verməyə ehtiyac qalmır. Ancaq, bir kəs təkbaşına namaz qıldığı halda belə onun azan verməsi daha yaxşı və fəzilətlidir.

Daimi Heyətə belə bir sual ilə müraciət edirlər:
Hər bir məhəllədəki hər məsciddə səsucaldanlar ilə azan vermək vacibdirmi? Belə ki, bütün müsəlmanlar bir məsciddən verilən azanı eşidirlər. Və yaxud məhəllədəki bütün məscidlər üçün bir məsciddən verilən azan kifayətdirmi?

Cavab:

Azan vermək fərzi kifayədir. Odur ki, müəzzin bir məhəllədə azan verirsə və oranın sakinləri azanı eşidirsə, bu kifayət edir. Lakin, dəlillərin ümumi mənasına görə hər bir məsciddə azan verilməsi məşrudur.

Buna əsaslanaraq deyirik ki, sizə vacib olmasa da, azan vermək əfzəldir.
Ən doğrusunu Allah bilir.

[POWER_RANGERS]

Sual: Mələklər və cinlər ölürmü?

Cavab: Həmd Allaha məxsusdur.

Allah təala buyurur:

“26(Yer) üzündə olan hər kəs ölümə məhkumdur. 27Ancaq Rəbbinin əzəmətli və kəramətli Üzü əbədidir.” [ər-Rəhman 55:26-27]

İbn Kəsir, (Allah ona rəhmət etsin) demişdir: “Burada Allah təala bizə bildirir ki, yer üzünün bütün sakinləri həlak və məhv olacaq, eləcə də səmanın bütün sakinləri məhv olacaq, yalnız Allahın istədiklərindən başqası qalacaq və Allahın Kəramətli Vəchindən başqa heç bir şey qalmayacaqdır, çünki Rəbbimiz ölmür, əksinə O heç bir zaman ölməyəcək Əbədi Yaşayandır.

Təfsir Quranil Azim, 4/273

Buxari (7383) və Müslim (2717) İbn Abbasdan (Allah ondan razı olsun) rəvayət edirlər ki, Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) belə deyərdi: “Allahummə inni əuzu bikə bi izzətikə lə iləəhə illə əntə ən tədilləni, əntəl həyyu əlləzi lə yəmut vəl cin vəl ins yəmutuun” (Ey Allahım, Sənin izzətinə sığınıram, Səndən başqa ibadətə layiq haqq məbud yoxdur, azmaqdan Sənə sığınıram, Sən heç bir zaman ölməyən Dirisən, cinlər və insanlar isə ölürlər)

Sizin sualınıza gəldikdə, yəni mələklər və cinlər harada dəfn olunur, onlar üçün cənazə namazı qılınırmı və onlar nə qədər yaşayırlar, bu cür məsələlər barədə elm bizdən gizlədilmişdir. Allah təala buyurur:

“Sizə yalnız az bir bilik verilmişdir.” [əl-İsra 17:85]

Müsəlman bir kəs özünün davranış və əxlaqına daha çox təsir edən məsələləri öyrənməyə çalışmalıdır. Məsələn, Allah barədə elm, Allahın ad və sifətləri, etiqad ilə bağlı ondan tələb olunan məsələlər və şəri hökmlər barədə elm öyrənməlidir. Ondan bilməsi tələb olunmayan və bilinməsndə heç bir faydası olmayan məsələlərə dərindən baş vurmaqdan çəkinməlidir. Allahdan diləyimiz budur ki, bizi faydalı elm və saleh əməllər ilə ruziləndirsin.

Ən doğrusunu Allah bilir.

[AgLaYaN_BuLuD]

tşk

[POWER_RANGERS]

Sual: (Dayı, xala, bibi) qızı mənim yanımda örtünməlidirmi?

Cavab: Allah Rəsulu sallallahu aleyhi və səlləm demişdir: “Bir kişi, bir qadınla tək qalsa, üçüncüsü şeytan olur”.
Bir nəfər soruşdu: “Ey Allahın Rəsulu! Hamu (qayın) necə? O dedi: “Qayın ölümdür”. “Hamu” ərin qardaşıdır (yəni, qayın). Eləcə də bu baxımdan əmi oğlu və xala oğlu da eynilə bu hökmə aiddir. Qadın onların yanında örtünməlidir və bütün naməhrəm kişilərin yanında hicab geyinməsi ona vacibdir və sual verən də (bibi oğlu) onlardan (naməhrəm) sayılır.

[POWER_RANGERS]

Quran oxuyarkən qrammatik səhvlər buraxanın arxasında namaz qılmaq

Sual: Namaz qıldığım məscidin imamı Fatihə surəsini oxuyarkən səhvlər edir, hərəkələrdə (saitlərdə) səhvlərə yol verir. Bu da ayələrin mənasının dəyişməsinə gətirib çıxarır. Onun arxasında namaz qılmaq səhih sayılırmı?

Cavab: Həmdü-sənalar Allaha məxsusdur.

Əgər namazda camaata imamlıq edən və yaxud özü imamın arxasında namaz qılan bir şəxs Fatihəni oxuyarkən ayələrin mənasını dəyişəcək surətdə xətalar edərsə onun namazı etibarsız (batil) hesab edilir. Çünki, Fatihə surəsi namazın ərkanlarından bir ərkandır, deməli həmin kəs Fatihə surəsini doğru-düzgün oxumalı və düzgün qaydada oxumağı öyrənməlidir. Çox cəhd etdikdən sonra Fatihə surəsini düzgün oxumağı bacarmazsa, bilmək lazımdır ki, Allah Təala heç bir nəfsi bacardığından çox yükləməz. Lakin Fatihə surəsində xətalara yol verən həmin şəxs camaata imam durursa, onun arxasında yalnız özü kimi eyni, bənzər durumda olanlar durmalı, ya da Fatihə surəsini oxumaqda ondan daha az qabiliyyətli olan kəslərdən başqası durmamalıdır.

Ən-Nəvəvi, Allah ona rəhmət etsin, demişdir: “Quran oxuyarkən qrammatik xətalara yol verən şəxsin namazda imamlıq etməsi məkruhdur. Lakin məsələnin daha ətraflı şərhə ehtiyacı var. Əgər onun etdiyi xətalar ayələrin mənasını dəyişmirsə, məsələn “əl-həmdu lilləh” kəliməsində yanlış saitləri işlədirsə, bu halda onun namazı, eləcə də namazda ona tabe olanların namazı səhihdir, etibarlıdır. Lakin Quran oxuyarkən ayələrin mənasını dəyişirsə, məsələn “ən`amtə” (ikinci şəxs) əvəzinə “ən`amtu” (birinci şəxs) deyirsə, onun namazı etibarsızdır. Məsələn, “siratal mustəqim” əvəzinə “sıratal mustəqin” söyləyirsə namazı batildir. Əgər bunu lazımi şəkildə oxumağı öyrənməyə imkan varsa, bu halda mütləq bunu etməlidir, lakin bunu etməyə imkanı yoxdursa və bunun üçün vaxt çatmırsa, bu halda namazı qılmalı və sonradan qəzasını qılmalıdır, lakin bu cür şəxsə namazda tabe olmaq icazəli deyil.

Ancaq, öyrənə bilmirsə (dili ilə söyləyə bilmirsə) və yaxud öyrənmək üçün kifayət qədər vaxt yoxdursa, buraxdığı xətalar Fatihədə isə, bu halda onun kimi digərlərinin, yəni onun arxasında namaz qılanların namazı səhihdir, lakin düzgün qiraəti olan şəxslər onun arxasında namaz qılırsa, bu savadlı şəxsin savadsız şəxsin arxasında namaz qılmasına bənzəyir (yəni, namaz səhih deyil). Əgər bu xətalar Fatihədə deyil başqa surələrdə isə onun namazı səhihdir, eləcə də onun arxasında qılanların namazı səhihdir. Rəudat ət-Talibin (1/350)

İbn Qüdamə, Allah ona rəhmət etsin, demişdir: “Əgər savadsız bir şəxs digər savadsız bir şəxsə və savadlı şəxsə namazda imamlıq edirsə, savadlı şəxs namazını təkrar qılmalıdır”-savadsız şəxs Fatihə surəsini oxumağı bacarmayan, surənin digər hissəsini yaxşı oxusa belə Fatihə surəsinin bir hissəsini doğru oxumağı bacarmayan və ya Fatihə surəsinin bir hərfini yanlış tələffüz edən kəsə deyilir. Quranı yaxşı oxuyan kəs bu cür şəxsin arxasında namazda durmamalıdır, lakin özünün vəziyyətində olan digər şəxslər onun arxasında namaza dura bilərlər.

Sonra davam edərək deyir: “Fatihə surəsini tələffüz etməyi bacarmaması səbəbindən kimsə Fatihə surəsinin hərflərindən birini buraxırsa və yaxud bunun əvəzinə başqa hərf oxuyursa, məsələn nitqində qüsur səbəbindən “ğayn” hərfini “ra” ilə əvəz edən şəxsin misalında olduğu kimi; və ya bir hərfi digər hərfə ixtisar edirsə; və ya ayələrin mənasını dəyişəcək şəkildə qiraətində qrammatik səhvlərə yol verirsə, “iyyəkə” kəliməsində yanlış sait işlədərək bunun əvəzinə “iyyəki” söyləyirsə və yaxud “ən`amta” əvəzinə “ən`əmtu” deyirsə və bunu düzəltməyi bacarmırsa-bu cür şəxs savadsız şəxs timsalındadır və savadlı şəxs namazda onun arxasında durmamalıdır, lakin bənzər durumda olan şəxslər bir-birinə namazda imamlıq edə bilər. Çünki, onların hər ikisi savadsızdır, deməli biri digərinə namazda imamlıq edə bilər, müəyyən bir işi yaxşı bacarmayan iki nəfərin misalında olduğu kimi. Lakin qiraətdə müəyyən qədər düzəliş etməyi bacarırsa, bununla belə səhvləri düzəltmirsə, bu halda onun namazı səhih deyil və eləcə də, onun arxasında namaz qılanların namazı da etibarsız hesab edilir.

Həmçinin deyir: Quran oxuyarkən qrammatik səhvlər buraxıb bununla belə ayələrin mənasını dəyişməyən kəsin camaata namazda imamlıq etməsi məkruhdur. Bu barədə İmam Əhməd söyləmişdir, lakin Quran oxuyarkən səhvlərə yol verməyən şəxsə imamlıq edə bilər, çünki həmin şəxs qiraətin vaciblərini ödəmişdir. Fatihə surəsindən başqasında ayələrin mənasını dəyişirsə bu o demək deyil ki, onun namazı etibarsızdır və ya namazda digərlərinə imamlıq etməməlidir. Qəsdən etməsi halı bundan istisnadır, bu halda hər iki tərəfin namazı batil olur.

Əgər yol verilən xətalar ayələrin mənasını dəyişmirsə, onun arxasında namaz qılmaq icazəlidir, lakin doğru qiraəti ona öyrətmək vacibdir. Əgər onun yol verdiyi səhv Fatihə surəsindən başqa bir şeydə isə, onun namazından savablar azalır, lakin batil etmir, bununla belə sözsüz ki, düzgün qiraəti olanın arxasında namaz qılmaq daha yaxşıdır və səlahiyyət sahibləri camaata namazda imamlıq etmək üçün bu cür nadanları bu iş üçün təyin etməməlidirlər, əks halda onların qazandıqları günahlardan onların da payı olacaqdır. Bax. əl-Muğni, 3/29-32

Daimi Heyətin alimləri belə demişdir:

...Lakin, xəta edərsə, onun xətası qrammatik baxımdan olub ayələrin mənasını dəyişmirsə, bu halda əgər mümkün olarsa qrammatik xətalara yol verməyən bir kəsin arxasında namaz qılmaq daha yaxşıdır. Ancaq, onun Fatihə surəsində yol verdiyi xətalar ayənin mənasını dəyişirsə bu halda onun arxasında qılınan namaz batildir. Çünki, “iyyəkə nə`budu” əvəzinə “iyyəki nə`budu” və ya “ən`əmtə `aleyhim” əvəzinə “ən`əmtu `aleyhim” söyləyərək səhvlər edir. Ayələri lazımi şəkildə əzbərləməməsi səbəbindən səhvlər buraxırsa, bu halda Quranı əzbərdən daha yaxşı bilən kəs namazda camaata imamlıq etməyə daha layiqdir.

Elmi Tədqiqatlar və Fətvalar üzrə Daimi Heyət (2/527)

Şeyx Əbdüləziz ibn Bəzə, Allah ona rəhmət etsin, belə bir sual ilə müraciət edirlər:
Quran oxuyarkən qrammatik səhvlər buraxan bir imam var və bəzən Quran ayələrini oxuyarkən hərflər əlavə edir və yaxud naqis oxuyur. Onun arxasında namaz qılmağın hökmü nədir?

Cavab: Əgər onun buraxdığı xətalar ayələrin mənasını dəyişmirsə onun arxasında namaz qılmaqda heç bir yanlışlıq yoxdur. Misal üçün “əl-həmdu lilləhi Rabbil a`ləmin” kəliməsində “Rabbi” əvəzinə “Rabbə və yaxud Rabbu” söyləyirsə bunda bir xəta yoxdur. Və yaxud “Rəhmani” əvəzinə “Rəhmanu” söyləyirsə. Lakin onun yol verdiyi səhvlər mənanı dəyişirsə, ona öyrətdikdə faydalanmırsa insanlar onun arxasında namaz qılmasınlar. Məsələn, “iyyəkə nə`budu” əvəzinə “iyyəki nə`budu”, və ya “ən`əmtə `aleyhim” əvəzinə “ən`əmtu a`leyhim” söyləyirsə. Bununla belə ona öyrətdikdə bunları qəbul edib düzəliş etdikdə qiraətini düzəldirsə, onun arxasında namaz qılmaq səhihdir. Hər bir halda müsəlmanın üzərinə düşən vəzifə budur ki, həm namaz, həm də digər məsələlərdə qardaşına öyrətsin. Çünki, müsəlman müsəlmanın qardaşıdır, səhv edərsə ona yol göstərir, cahildirsə onu öyrədir, Quran oxuyarkən xəta edərsə onu düzəldir.

Məcmu Fətəvə “İbn Bəz” (12/98-99)

İkinci: Yüz dəfə Ya Lətif kəliməsini təkrarlamaq məsələsinə gəldikdə, sözsüz ki, müsəlman bir kəs bunu öz-özünə söyləyirsə bu bidətdir. Çünki, bu cür etdikdə bu kəlimə heç bir məna daşımır-bu Allaha çağırışdır- lakin yaxşı bundan sonra nə gəlir? Həmin kəs Rəbbindən bir şey istəyirmi? Bundan sonra Rəbbini tərif etmək istəyirmi? Xeyr, belə deyil. Əgər bunu camaat şəklində edirlərsə bu da başqa bir bidətdir.

Ən doğrusunu Allah bilir.