Sual ve Cavablar

:meyus: :sorry: :mad: adam bu qederde qeddar olmaz axi :(

Sual: Allahın ən gözəl adlarının mənasını bilməyin əhəmiyyəti nədir?

Cavab: əmd Allaha məxsusdur.
Həqiqətən də, Allah təalanın gözəl adlarını bilməyin aşağıdakı səbəblərdən dolayı böyük əhəmiyyəti var:
1. Allahın ad və sifətləri haqqında elm elmlərin ən şərəflisi və ən üstünüdür. Çünki istənilən bir elmin şərəfli olması məlum olanın, tanınanın, bilinənin şərəfi ilə ölçülür. Burada məlum olan adları, sifətləri və əməlləri ilə birgə Allah Sübhənahu və Təaladır. Bu elmi başa düşmək və bunu mükəmməl şəkildə tədqiq etmək, arasdırmaqla müsəlmanın özünü məşğul etməsi ən ümdə məqsədlə məşğul olmasıdır. Bu elmdə müvəffəq olmaq, bu elmi əldə etmək insana veriləcək ən şərəfli hədiyyələrdəndir. Buna görə də peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm bunları olduqca açıq-aydın izah etmiş və bunu etməyə çox həris olmuş, ehtimam göstərmişdir. Səhabələr bu məsələdə heç zaman ixtilaf etməmişdirlər.

2. Allahı tanımaq insanın Allahı sevməsinə və Ondan qoxmasına, Ona təvəkkül etməsinə, öz əməllərində Allaha qarşı səmimi olmasına gətirib çıxarır. Bu da qulun səadətinin əsasıdır. Allahı tanımaq yalnız Onun ən gözəl adlarını bilməklə və bu adların mənasını lazımı şəkildə anlamaqla hasil olur.

3. Allah Sübhənahu və Təalanın ən gözəl adlarını tanımaq insanın imanını artırır. Necə ki, Şeyx Abdurrəhman ibn Sadi (Allah ona rəhmət etsin) demişdir:”Allahın ən gözəl adlarına iman və onları tanımaq özündə Tövhidin bu üç növünü ehtiva edir:

Tövhid əl-Rububiyyə {Allahı Onun öz əməllərində təkləşdirmək-məs.yaratmaq, ruzi vermək, öldürmək, diriltmək, idarə etmək və s.}

Tövhid əl-Uluhiyyə {Qulun öz əməllərində Allahı təkləşdirməsi məs. (ibadətin bütün növləri-ixlas, namaz, zəkat, oruc, sədəqə, cihad, elm, qurban kəsmək, nəzir vermək və s.)}

Tövhid əl-Əsma vua əl-Sifət (Ən gözəl ad və sifətlər)

Tövhidin bu üç növü imanın ruhudur və fərəhidir (burada “sevinc, fərəh” kimi tərcümə olunan “ru`h” sözünün mənası “qəlbin sıxıntıdan azad olması, istirahət etməsi, dincəlməsi və əmin-aman olmasını” ifadə edir). Bu elm imanın əsli, əsası və qayəsidir. Qul Allahın ad və sifətləri haqqında nə qədər elmini artırarsa, imanı bir o qədər artar və onun yəqinliyi bir o qədər güclənər, qüvvətlənər”. (Əl-Tavdih vua əl-Bəyan li Şəcərət əl-İman, Şeyx Sadi səh.41).

4. Allah təala məxluqları Onu tanımaq və Ona ibadət etmək üçün yaratmışdır. Qullardan gözlənilən və onları etməsi tələb olunan məhz budur. Çünki, necə ki, İbn Qeyyim (Allah ona rəhmət etsin) demişdir: “Peyğəmbərlərin dəvətin açarı, risalətinin məğzi Allahı Onun ad və sifətləri, əməlləri ilə yanaşı tanımaqdır. Çünki tələb olunan bu bünövrənin üzərində başlanğıcdan sona kimi risalətin digər hissələri bina edilir”. (Əl-Səvəiq əl-Mursələ alə əl-Cəhmiyyə vua əl-Muattıla, İbn Əl-Qeyyim, 1/150-151). Beləcə qulun özünü Allah tanımaqla məşğul etməsi insanın xəlq olunduğu məqsədi yerinə yetirməsi, lakin qulun bunu tərk etməsi, əhəmiyyət verməməsi, xəlq olunduğu məqsədə əhəmiyyət verməməsi, etinasız yanaşmasıdır. İmanın mənası Allahı tanımadan sadəcə sözləri tələffüz etməkdən ibarət deyil, çünki Allaha həqiqi imanın mənası qulun iman gətirdiyi Rəbbini tanıması və Allahı ad və sifətləri ilə tanımağa çalışması, səy göstərməsidir. Rəbbini tanıması nisbətində, imanı bir o qədər artır.

5. Allahın adları haqqında elm bütün elmlər üçün əsasdır. Necə ki, İbn əl-Qeyyim demişdir: “Allahın ən gözəl adları haqqında elm digər elmlər üçün əsasdır, çünk digər elm sahələrinin obyektləri ya xəlq olunmuşdur, ya da Allah tərəfindən əmr olunmuşdur (elmin digər sahələri ya Allah tərəfindən xəlq olunmuş şeylərdən bəhs edir və yaxud Onun tərəfindən nazil olan qanunlar, hidayət yolundan bəhs edir)”. Yaradılış və hidayətə dair dəlillər Onun ən gözəl adlarındadır. (Çünki O Xaliqdir, O əşyaları yaradır; çünki O doğru yola hidayət edəndir, O hidayəti nazil edir və s.)...Allahın ən gözəl adlarını tanımaq elmin bütün obyektləri, məqsədləri üçün əsasdır. Çünki elmin hamısı onun adlarından meydana gəlir, ona əsaslanır...” (Bədə`i əl-Fəvəid, İbn Əl-Qeyyim, 1/163)

Sual: Tərkibində müəyyən faiz spirt olan dərmanlar barədə hökm nədir?

Cavab: Həmd Allaha məxsusdur. Dərmanları spirt ilə qarışdırmaq qadağandır. Çünki, spirt kənara atılmalıdır. Rəvayət olunur ki, Əbu Səid əl-Xudri demişdir: “Bizdə bir yetimə məxsus şərab var idi və əl-Maidə (yəni, içkinin haram edilməsi barədə ayə) nazil olduqda mən Allahın Rəsulundan (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) bu barədə soruşaraq dedim: “Bu yetimindir”. O (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) dedi: “Boşalt getsin.” Tirmizi, 1263; Şeyx Əlbani “Səhih ət-Tirmizi”də bu hədisi səhih olaraq təsnif etmişdir.

İkincisi: Əgər dərman spirt ilə qarışıbsa və spirtin faizi dərmanda sərxoşedici təsir yaradacaq qədər çox isə, bu halda xamr (sərxoşedici) hesab edilir və bunu qəbul etmək haramdır. Əgər spirtin faizi çox aşağı isə və sərxoş etmirsə, bu halda bu dərmanı qəbul etmək olar.

icki haramdi :D melumatina gore tesekkurler :alqis: Umarim bu gunden sonra hec kim icki icmez :wink:

calisaq emel edek...

Sual: Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) cənnət barədə vəsf etdiklərinə əsaslanmaqla cənnətin bədii rəsimlərini təxəyyül əsasında çəkmək barədə hökm nədir?

Cavab: Həmd Allaha məxsusdur.

Bu cür etmək icazəli deyil və mümkün olmayan bir şeydir. Çünki Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) bizə Allah Azzə və Cəllədən cənnətin vəsfi barədə belə xəbər vermişdir: “Mənim saleh qullarım üçün heç bir gözün görmədiyi və heç bir qulağın duymadığı və heç bir insanın ağlından belə keçirmədiyi şeylər hazırlamışam. Əgər istəyirsənsə oxu:

“Etdikləri əməllərin mükafatı olaraq (Allah dərgahında) onlar (möminlər) üçün göz oxşayan (onları sevindirəcək) nə cür nemətlər gizlənib saxlandığını heç kəs bilməz!” [əl-Səcdə 32:17]

Bu cür bədii rəsimlər cənnətdəki nemətlərin əhəmiyyətinin aşağı olduğu kimi bel bir təsəvvür yarada bilər. Quran və Sünnədə cənnət barədə rəvayət olunan vəsflər, Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) səhabələrinə başa saldıqları kifayətdir. Ən doğrusunu Allah bilir.

Sual: Özəl bir idarədə çalışan bir nəfər var, lakin onun sağlamlığı ilə bağlı bəzi problemləri var idi və tibbi müalicə aldığı dövrdə işini saxlamalı oldu. Müalicədən sonra təkrar işində qayıtdı və işlədiyi günlər üçün öz haqqını tələb etdi, lakin müdiriyyət onun bu haqqlarını qəbul etmədi. Həmin adamın pula ehtiyacı var, odur ki, işin gedişatında hər gün topladığı pul məbləğindən müəyyən qədər götürməyə başladı. Onun başqa bir şey etmək niyyəti yoxdur, sadəcə öz haqqını götürür. Bundan başqa heç bir şey. Bu cür etmək haramdır yoxsa halal?

Cavab: Həmdü-sənalar Allaha məxsusdur.

Onun bu cür etməyə ixtiyarı, haqqı yoxdur, ona halal deyil, çünki onun topladığı pul vəsaiti, hansı ki bundan götürməyə haqqı olduğunu iddia edir, müdiriyyət bu işi icra etməyi ona əmanət etmişdir, tapşırmışdır. Hər hansı bir şey əmanət olunan kəs həmin əmanətə sadiq qalmağa və bu əmanəti sahibinə geri verməyə borcludur. Bu məsələdə müdirinə qarşı xəyanət etmək ona icazəli deyil.

Allah təala buyurur:

“Allah sizə əmanətləri öz sahiblərinə qaytarmanızı və insanlar arasında hökm etdiyiniz zaman ədalətlə hökm etmənizi əmr edir. Həqiqətən, Allahın bununla (belə bir tapşırıqla) sizə verdiyi öyüd necə də gözəldir! Əlbəttə, Allah (hər şeyi) eşidəndir, görəndir!” [ən-Nisa 4:58]

Peyğəmbər (Ona ALlahın salavatı və salamı olsun) demişdir: “Sizə əmanət olunan şeyi sahibinə geri verin və sizə xəyanət edənə siz xəyanət etməyin.” Tirmizi, 1264; Əlbani “Səhih ət-Tirmizi”də hədisi səhih olaraq təsnifləşdirib.

Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) əmanət olunan şeyləri təkrar yiyəsinə verməyi əmr etmiş və xəyanət edən tərəfə təkrar xəyanət etməyi isə qadağan etmişdir.

Daimi Heyətə belə bir sual ilə müraciət edirlər: Bir kişi tərəvəz dükkanında çalışır və müdiri yalnız hər dörd və ya altı aydan biri maaşını verir. İşlədiyi həmin tərəvəz dükanında müdirin xəbəri olmadan toplanan puldan öz maaşını götürməyə ixtiyarı varmı?

Cavab: Müdirin xəbəri və yaxud icazəsi olmadan çalışdığınız tərəvəz dükanında toplanan pul vəsaitindən maaşınızı götürmək sizə icazəli deyil. Maaş götürmək üçün müdirinizdən bu barədə soruşmalısınız və əgər o rədd cavabı verərsə, bu halda müvafiq səlahiyyət orqanlarına şikayətinizi bildirin ki, onlar müdiriyyəti vadar etsinlər ki, sizə ödəniş etsin.

Daimi Heyətin Fətvaları, 15/145

Şeyxu-l İslam ibn Teymiyyə, (Allah ona rəhmət etsin), “Fətvalar Toplusu”, 30/372 əsərində deyir:

Əgər bir kəsin başqa birindən alacağı haqq varsa, borclu tərəfin icazəsi olmadan bu haqqı eynilə və yaxud buna bərabər miqdarda geri götürmək olar? Bu məsələnin iki yönü var:

1.Əgər haqqını tələb etməsinin səbəbi açıq-aşkar olub heç bir dəlil-sübut zəruri etmirsə, məs. qadının əri tərəfindən baxım (geyim, qida və s. kimi xərcləmək) haqqı və ya atanın övladına (nəfəqə, xərcləmək) baxım haqqı və ya qonaq qaldığı yerdə qonağın qonaq haqqı, bu halda şübhəsiz ki, borclu olan tərəfdən bu haqqını icazəsi olmadan götürə bilər. Səhiheyndə sübuta yetirilib ki, Hind bint Ütbə ibn Rabiə demişdir: “Ey Allahın Rəsulu, Əbu Süfyan simic bir kişidir və özümə və uşaqlarıma kifayət qədər (nəfəqə, baxım haqqı) vermir.” Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) dedi: “Özün və uşaq üçün ənənəyə görə kifayət edəcək qədər götür.” Bu rəvayətdə Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) ona icazə verdi ki, öz ruzisini (nəfəqəsini) ənənəyə görə,mal sahibinin icazəsi olmadan götürsün. Eynilə, əgər bir kəsin mal-mülkünün zülmlə əlindən alındığı bilinirsə və insanların bu barədə xəbəri varsa, zülm olunan tərəf qəsb olunmuş malını və ya buna bərabər bir şeyi qəsbkardan və s. götürə bilər.

2. Öz hüququnu tələb etmək üçün səbəb açıq-aşkar deyilsə. Məsələn, qarşı tərəf, iddia edən tərəfə borclu olduğunu inkar edir və yaxud onun malını haqqsız yerə götürdüyünü təkzib edir və iddia edən tərəfin sübut-dəlili yoxdur. Bu halda elm əhli arasında iki rəy var. Birincisi budur ki, iddia edən tərəf götürə bilməz; bu Malik və Əhmədin rəyidir. Digər rəyə görə isə bunu götürə bilər, bu da Şafeinin rəyidir.

Haqqının pozulduğuna dair aşkar heç bir dəlilin olmadığı halda iddia etdiyi haqqını geri götürə bilməz” söyləyənlər, dəlil qismində Sünən əsərində Əbu Hüreyranın (Allah ondan razı olsun) Peyğəmbərdən (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) rəvayət etdiyi sözünü dəlil gətirirlər: “Sizə əmanət olunan şeyi sahibinə geri verin və sizə xəyanət edənə siz xəyanət etməyin”. Həmçinin, “Müsnəd” əsərində rəvayət olunur ki, Bəşir ibn əl-Xəsasəh demişdir: “Ey Allahın Rəsulu, bizim bəzi qonşularımız var, heç bir şey qoymurlar, nə gəldi, götürürlər. Əgər onlardan bir şey götürməyə imkanımız olsa, bunu götürəkmi? O dedi: “Xeyr.” Sizə əmanət olunan şeyi sahibinə geri verin və sizə xəyanət edənə siz xəyanət etməyin.

Bu hədislərdən aydın olur ki, haqqı pozulan tərəfin bu haqqı açıq-aşkar deyilsə və xəlvəti olaraq bu haqqını götürürsə, onun bu cür etməyə ixtiyarı yoxdur, baxmayaraq ki, o öz haqqına bərabər bir şeyi götürür bununla belə ona əmanət edən bir kəsə xəyanət edərək bunu yerinə yetirir. Səbəbi budur ki, bir halda ki, qarşı tərəf öz mal-mülkünü ona əmanət etmiş və o isə onun xəbəri olmadan bundan müəyyən qədər götürmüş, bununla belə haqqlarının pozulmasına dair açıq-aydın sübut-dəlil yoxdur, bu halda bu cür hərəkət əmanətə xəyanət etməkdən sayılır.

Çünki xəyanət özü-özlüyündə haramdır, odur ki, öz hüquqlarını bərpa etmək üçün bundan vasitə kimi istifadə edilməməlidir. Xəyanət yalan qəbilindəndir. Əgər deyilsə ki, bu xəyanət deyil, əksinə öz haqqını götürməkdir və Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) yalnız xəyanət edənə xəyanət etməməyi qadağan etmişdir, yəni haqqın olduğundan daha çox hissəni xəyanət edən tərəfdən götürmək-bu halda nəzərə almaq lazımdır ki, bu arqument bir neçə baxımdan zəifdir.

Bunlardan birincisi budur ki, hədisdə deyilir “Ey Allahın Rəsulu, bizim bəzi qonşularımız var, heç bir şey qoymurlar, nə gəldi, götürürlər. Əgər onlardan bir şey götürməyə imkanımız olsa, bunu götürəkmi? O dedi: “Xeyr.” Sizə əmanət olunan şeyi sahibinə geri verin və sizə xəyanət edənə siz xəyanət etməyin.”

İkincisi: “Sizə əmanət olunan şeyi sahibinə geri verin və sizə xəyanət edənə siz xəyanət etməyin”, yəni mənası budur ki, sizə xəyanət edən tərəfə eyni hərəkəti etməklə siz də ona eynilə cavab verməyin.

Üçüncüsü, bu əməl şübhəsiz ki, xəyanətdir. Daha doğrusu buna icazə verənlər, əvəz-əvəz, qisas olaraq buna icazə veriblər. Çünki bəzi hallar var ki, qisas icazəlidir. Misal üçün, qətl, quldurluq və haqqsız yerə malı qəsb etmək. Bununla belə bəzi hallar da var ki, qisas icazəli deyil. Məsələn, əxlaqsız hərəkətlər, yalan danışmaq və s. Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) “Sizə xəyanət edənə siz xəyanət etməyin” deyərkən, məlumdur ki, eyni tərzdə qarşı tərəfi cəzalandırmamaqdan söhbət gedir.

::yerivar::

tsk. ::yerivar::

Sual: Bacılarım zövcəmi xoşlamırlar və həmişə problem yaradırlar. Xahiş edirəm mənə nəsihət verəsiniz. Bacılarım və yaxud zövcəm ilə əlaqələrimi kəsimmi?


Cavab: Həmd Allaha məxsusdur.

Allah Təala ailə bağlarını, münasibətlərini davam etdirməyi və həyat yoldaşına qarşı gözəl davranmağı əmr edir. Biz əsla bacılarınız və yaxud həyat yoldaşınız ilə əlaqələrinizi kəsməyi söyləyə bilmərik! Daha doğrusu biz sizə belə deyirik: onları bir araya gətirin və bu ayrılığı , bölünməni daha da pisləşdirməyin.

Sevgi Allahdan gəlir. Allah Sübhənahu və Təala sevgi yaradacaq səbəblər, eləcə də nifrət doğuracaq səbəblər yaratmışdır. Odur ki, siz öz münasibətlərinizə bir göz gəzdirin və yaranan nifrət və düşmənçiliyin səbəblərini araşdırın ki, bunları aradan qaldıra biləsiniz. Eləcə də, sevgi yaradacaq səbəbləri də bir araya cəm edin ki, bunu təşviq edəsiniz. Bu səbəblərə aiddir: salam vermək, hədiyyələşmək, xəstələndikdə insanları ziyarət etmək, ehtiyaclı anlarında onlara yardım etmək və münasibətləri gücləndirmək və insanlar arasında sevgi yaratmaq üçün islam dinində bildirilən bir çox digər səbəblər.

Hər iki tərəfi sakitləşdirmək üçün, onlara ayrı-ayrılıqda Allahı xatırladın və Allah təalanın qeybət etmək, təhqir etmək, iftira atmaq və insanların şəxsi işlərinə qarışmaq barədə xəbərdarlığını yada salın.

Allah Təalanın qoyduğu həddlərə riayət etmək, sadiq olmaq və hər iki tərəfə haqqlarını vermək, qarşı tərəfin haqqlarına hörmət etmək və onları alçaltmamaq və yaxud əsəbləşdirməmək evdə və yaxud münasibətlərinizdə səadət, xoşbəxtlik və dinclik, rahatlığın əldə olunmasına zəmanət verəcəkdir.

Zövcənizə və bacılarınıza nəsihət etməlisiniz ki, onlar bir-biri ilə yaxşı davransınlar və onların arasında mövcud olan problemləri və münaqişələri aradan qaldırmağa çalışın. Zövcəniz və bacılarınız eyni evdə qalırsa, onların arasını barışdıra bilmirsinizsə, zövcəniz üçün ayrıca mənzil təmin etməyinizdə bir xəta yoxdur. Həqiqətən, bu cür etmək onların arasında yaranan mübahisənin aradan qalxmasına səbəb ola bilər.

Həyat yoldaşınıza nəsihətimiz budur ki, ərinin ailəsinə qarşı dostyana yanaşsın və onlar ilə bacardığı qədər yumşaq, gözəl davransın və şəriətdə qadağan olunan hər hansı bir addım atmasın. Ərinin ailəsinə hörmət etmək qadın ilə əri arasında münasibətlərin yaxşı davam etməsinə səbəb olacaqdır.

Allahdan diləyimiz budur ki, sevdiyi və razı qaldığı işləri görməkdə sizə yardımçı olsun. Allahdan istəyirik ki, sizi sözlərin, əməllərin və münasibətlərin ən yaxşısını yerinə yetirməyə müvəffəq etsin.

Ən doğrusunu Allah bilir.

::yerivar:: ::yerivar::

:alqis: ::aze:: ::aze:: ::aze::

Sual: Cümə namazı təkcə kişilər üçün vacibdir, yoxsa qadınlar üçün də vacibdir? Qadın necə namaz qılmalıdır? Mən qadınam və məsciddə hər hansı bir yer yoxdur. Cümə namazinı özüm evdə tək qıla bilərəmmi? Bu halda cümənin savabını qazanırammı?


Cavab: Həmd Allaha məxsusdur.

Elm əhli ittifaq ediblər ki, cümə namazı qadınlara vacib deyil və onlar evlərində dörd rükət zöhr namazı qılırlar.

İbn əl-Münzir (Allah ona rəhmət etsin) “əl-İcma”da (No 52) deyir:
Alimlər yekdilliklə ittifaq ediblər ki, cümə namazı qadınlar üçün vacib deyil. Sitatın sonu.


Bunun üçün dəlil Tariq ibn Şihabın(Allah ondan razi olsun) rəvayət etdiyi hədisdir. Hədisdə Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) belə söylədiyi rəvayət olunur: “Dörd nəfər –kölə, qadın, uşaq və xəstəni çıxmaq şərtilə camaat ilə cümədə iştirak etmək hər bir müsəlmanın üzərinə düşən vacib bir haqqdır”. Əbu Davud rəvayət edir, 91067.

Ən-Nəvəvi “əl-Məcmu”da demişdir (4/482): İki şeyxin ( yəni Buxari və Müslimin) şərtlərinə əsasən hədisin isnadı səhihdir.

İbn Rəcəb “Fəth əl-Bari”də demişdir: Hədisin isnadı səhihdir.

İbn Kəsir “İrşad əl-Fəqih”də (1/190) demişdir: Hədisin isnadı ceyyiddir (yaxşıdır).

Həmçinin Əlbani “Səhih əl-Cami”də hədisi səhih olaraq təsnif edib.

Cümənin qadınlar üçün vacib olmamasının hikməti budur ki, şəriət kişilərin toplaşdığı yerlərdə qadınların iştirak etməməsini təşviq edir. Belə ki, belə olduğu halda bəzi xoşagəlməz nəticələr yarana bilər. Necə ki, indiki dövrdə bir çox iş yerlərində kişi və qadınların bir-birinə qarışması (ilə nəticələnən fəsadlar). Bax. Bədaai əl-Sənaai, (1/258)


Əgər qadın zinət əşyaları və ətriyyatdan istifadə etmədən Şəriət qaydalarına bağlı qalaraq, riayət edərək məscidə gedərsə, cümə namazında iştirak etməsində və imamın arxasında durub iki rükət namaz qılmasında səhv bir şey yoxdur və bu halda zöhr namazı qılmasına ehtiyac qalmır.

İbn əl-Münzir (Allah ona rəhmət etsin) “əl-İcma”da (No 52-53) demişdir:
“Alimlər yekdilliklə ittifaq ediblər ki, əgər qadınlar imama qoşulub onunla birgə namaz qılsalar bu onlara kifayətdir”. Sitatın sonu.


İbn Qüdamə(Allah ona rəhmət etsin) “əl-Muğni” də (2/88) demişdir:
“Lakin qadın cümə namazını qılarsa, onun namazı səhihdir. Çünki, qadınların camaat ilə namaz qılması səhihdir. Belə ki, qadınlar Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) ilə camaatda namaz qılardılar. Sitatın sonu.


İstər kişi, istərsə də qadın olsun, cümə namazını evdə təkbaşına qılmaq səhih deyil, çünki yalnız camaat ilə qılındığı halda cümə namazı səhih olur. Necə ki, bu barədə yuxarıda iqtibas edilən Peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) hədisində zikr olunur: “Camaat ilə cümədə iştirak etmək hər bir müsəlmanın üzərinə düşən vacib bir haqqdır”.

Əgər bir dəstə insan cümə namazını evdə qılırsa bu da səhih (etibarlı) sayılmır, çünki cümə namazı müsəlmanların bir yerə toplaşıb namaz qılması, xütbəyə qulaq asması və ondan faydalanması üçün şəriətdə buyurulub. Bu səbəbdəndir ki, buna ehtiyac(məs. şəhər olduqca böyük ola bilər və yaxud bütün insanların yerləşdiyi cami məscidi yoxdursa) olmadıqca bir şəhərdə bir neçə yerdə cümə namazı qılmaq icazəli deyil.

Buna əsaslanaraq deyirik ki, cümə namazını əda etmək üçün məscidə getmirsinizsə, bu halda evdə zöhr namazını qılırsınız.



Daimi Heyətin Fətvalarında (7/337) deyilir:
“Əgər qadın imamla birgə cümə namazını qılarsa bu onun üçün kifayətdir və zöhr namazını qılmamalıdır; həmin gün zöhr namazını qılması icazəli deyil. Yox əgər özü tək namaz qılarsa, zöhr namazını qılmalıdır və cümə namazını qılmır. Sitatın sonu.”

Peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun)-in “Hərçənd evləri onlar üçün daha yaxşı olsa da, qadınlarınızın məscidə getməsinə mane olmayın” sözlərinin ümumi mənasına əsasən qadınların zöhr namazını evdə qılması daha yaxşıdır. Əbu Davud rəvayət etmişdir (567); Əlbani “Səhih Əbu Davud”da hədisi səhih olaraq təsnif edilib”.

Əgər qadın cüməyə getmək istəyirsə, ilk növbədə ətirlənməkdən və zinət əşyalarını taxmaqdan, küçədə kişilər ilə birgə izdihamın içində olmaq kimi hallardan çəkinməlidir.

Ən doğrusunu Allah bilir.

Sual: Qardaşlardan eşitmişəm ki, hər kəs özünə layiq biri ilə həyat qurur. Əgər bir kişi saleh biri isə, ona saleh bir qadın qismət olur. Belə olmadığı təqdirdə isə bu həmin insan üçün Allah tərəfindən bir sınaq ola bilər. Təəssüflər olsun ki, bu mövzuya dair hər hansı bir hədisə rastlaşmamışam və bu mözvu barədə mənə istiqamət verə və mövzuya dair məsləhət verə bilərsinizmi? Niyyətim odur ki, bu nəsihətləri mən də öz növbəmdə qardaş və bacılara çatdırım. Həmçinin mənə deyirlər ki, bir insan zina edərsə, Allah təala həmin insanı öz ailəsinin qadın üzvlərindən birinin zina etməsi ilə nəticələnməklə cəzasını verər. Bu doğrudurmu? Bir çox gənclər haram yolla özünə həyat yoldaşı axtarır. Mən onlara “əgər siz salehsinizsə eynilə saleh bir həyat yoldaşı sizə qismət olacaq, əks halda isə bu sizin üçün Allah tərəfdən bir sınaq ola bilər” deyə söyləyimmi? Çünki əgər bu doğrudursa, bir çox müsəlmanları haram işləməkdən çəkindirə bilər və daha yaxşı müsəlman olmaq üçün onları buna daha çox təşviq edər.

Cavab: Həmd Allaha məxsusdur.

Bir insan özünə layiq bir kəslə və yaxud salehlik, fasiqlik baxımından özünə bənzər biri ilə evlənir deyə sizin bu barədə eşitdikləriniz doğru deyil. Buna aşağıdakılar dəlalət edir:

1.Allah təalanın Özünün hörmətli peyğəmbərləri Nuh və Lut (Onlara Allahın salamı olsun) barədə danışdığı hekayətdə, onların hər ikisinin zövcəsi kafir idilər. Allah təala buyurur: “Allah kafirlərə Nuhun övrəti ilə Lutun övrətini misal çəkdi. Onlar Bizim qullarımızdan iki saleh bəndənin kəbini altında idilər. Onlar ərlərinə xəyanət etdilər və (Nuhla Lut) onları Allahdan (Allahın əzabından) heç vəchlə qurtara bilmədilər. Onlara: “(Başqa) girənlərlə birlikdə siz ikiniz də Cəhənnəmə girin!” – deyildi.” [ət-Təhrim 66:10]

2. İslam dini zinakar kişiyə iffətli qadın ilə evlənməyi və eləcə də, iffətli bir kişinin zinakar bir qadın ilə evlənməsini da qadağan edir. Bu göstərir ki, bu cür şey baş verə bilər və əslində adətən baş verir.

Allah təala buyurur:

“Zinakar kişi ancaq zinakar, yaxud müşrik bir qadınla evlənə bilər. Zinakar qadın da yalnız zinakar, yaxud müşrik bir kişiyə ərə gedə bilər. Bu (belə bir evlənmə), möminlərə haram edilmişdir.” [ən-Nur 24:3]

3. Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) buyurur ki, qadın ilə dörd şeyə görə nikah bağlanır: malına, gözəlliyinə, nəsil-nəcabətinə və yaxud dininə (imanına) görə və Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) bunların arasından dindar olanı seçməsinə təşviq etməsi dəlalət edir ki, evlilik, nikah başqa səbəblər əsas tutularaq da baş verir, odur ki, bir kişinin özü kimi olmayan bir qadın ilə evlənməsi mümkün bir haldır.

Əbu Hüreyra (Allah ondan razı olsun) Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) belə söylədiyini rəvayət edir: “Dörd xüsusiyyətə-var-dövlətə, nəsil-nəcabətə, gözəlliyə və dinə-görə qadınla nikah bağlanar. Din xüsusiyyətinə üstünlük versən əlin xeyirə çatar” Buxari, 4802; Müslim, 1466

4. Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) vəlilərə, himayədarlara öz himayəsi, qayğısı altında olan qadınları dindar kişilər ilə evləndirməsini əmr etməsi həqiqəti dəlalət edir ki, evlilik başqa səbəblər əsas götürülərək də baş verir.

Əbu Hüreyra (Allah ondan razı olsun) demişdir: Allahın Rəsulu (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) demişdir: “Əgər dinindən və əxlaqından razı qaldığınız biri evlilik üçün gəlsə (qızınızı və yaxud himayəniz altında olan qadınları)onunla evləndirin, bunu etmədiyiniz təqdirdə yer üzündə fitnə və çoxlu fəsad olar”. Tirmizi, 1084; İbn Macə, 1967; Əlbani “Silsilə əs-Sahihə”, 1022 əsərində hədisi səhih olaraq təsnif edib.

Odur ki, ailə qurmaq üçün özünə ömür dostu, həyat yoldaşı axtaran kəs dindar olanını və gözəl əxlaq sahibi olanı axtarmalıdır; eynilə, qadının valiləri də qadınları ərə verərkən onları yalnız dindar olana verməlidirlər. Çünki, insan yoldaşlıq, dostluq etdiyi kəsdən təsirlənir, təsirinə məruz qalır, əlalxüsus da bu dostluq uzun müddət davam edərsə. Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun): “Kişi dostunun dini üzərindədir. Elə isə hər kəs baxıb görsün ki, kiminlə dostluq edir” Tirmizi, 2378; Əlbani “Səhih ət-Tirmizi”, 1937

“Kişi dostunun dini üzərindədir”, mənası odur ki, insan öz dostlarının vərdiş, adət və yolu ilə gedir, bunlara tabe olur. “Elə isə hər kəs baxıb görsün”, yəni bu barədə uzun-uzadı və ətraflı düşünsün, “Kiminlə dostluq edir” yəni, onun dost və qardaş hesab etdiyi kəsə baxsın. Odur ki, bir insanın dini, imanı və əxlaqından xoşunuz gəlirsə, onu özünə həmdəm tutsun və bu xüsusiyyətlər olmazsa, həmin insandan uzaq dursun. Çünki, əxlaqi keyfiyyətlər asanlıqla digər insana sirayət edir və insanlar ilə dostluq etmək həmin insanın yaxşı və yaxud pis olmasına təsir edir.

Qəzali demişdir: “Mənafeyi, marağı dünyəvi qazanc əldə etmək olan biri ilə oturub-durmaq, eynilə sizin də dünyəvi qazanclar dalınca qaçmanız ilə nəticələnəcək; zahid olan biri ilə oturub-durmaq dünyəvi qazanclar ardınca qaçmanıza təsir edərək bunu azaldacaq, çünki əxlaqi keyfiyyətlərə götürmək asanlıqla digər insana sirayət edir və bir insan hətta özü də bilmədən, bunun şüurunda olmadan bu xüsusiyyətləri özünə götürə bilər.

Tuhfat əl-Əhvəz

İkincisi:

Zina edən bir kişiyə gəldikdə, həmin insan ailəsi baxımdan Allah tərəfindən cəzalandıra bilər. Bu mənada hədis rəvayət olunub, lakin bu hədis uydurmadır, bununla belə mənası doğru ola bilər.

Ən doğrusunu Allah bilir.

:alqis:

Sual: Azanı vermək vacibdirmi?

Cavab: Həmd Allaha məxsusdur.

Əvvəla:

Azan-ərəb dilində elan etmək və yaxud bəyan etmək mənasını daşıyır. Allah təala buyurur: “İnsanları həccə çağır (əzzin)” [əl-Həcc 22:27]

Şəri istilahda azanın mənası: fərz ibadətin vaxtını elan etməklə, Peyğəmbərdən (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) rəvayət olunan sözləri söyləməklə xüsusi bir şəkildə Allaha ibadət etməkdir.

İkincisi:

Fəqihlər ittifaq ediblər ki, azan islam dininin özünəməxsus xüsusiyyətlərindən və aşkar şüarlarından biridir. Lakin azanın hökmü barədə ixtilaf etmişdirlər. Bəziləri azanın fərzi kifayə olduğunu bildirmişdir; bu İmam Əhmədin rəyidir, eləcə də Şeyxu-l İslam ibn Teymiyyə bu rəyə üstünlük vermişdir; çağdaş alimlərdən Şeyx ibn Üseymin, Allah ona rəhmət etsin, bu rəyi qəbul etmişdir.

Bəziləri isə azanın müəkkəd (təkid olunan) sünnət olduğunu bildirmişdirlər.

İki rəydən doğru olanı budur ki, azan vermək fərzi kifayədir; əgər bunu bacaran bir şəxs azanı yerinə yetirirsə, digər insanların üzərindən bunun günahı düşür.

Bu barədə dəlil Sünnədən gəlir.

Malik ibn Hüveyrisin belə söylədiyi rəvayət olunur: Biz həmyaşıd olduğumuz gənclər ilə birlikdə Allah Rəsulunun (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) yanına gəldik və iyirmi gün onunla qaldıq. Allahın Rəsulu (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) rəhmli və yumşaq, xoş xasiyyət idi; o düşündü ki, biz ailələrimiz üçün darıxmışıq, odur ki, bizdən arxada buraxdığımız ailələrimiz barədə soruşdu və biz bu barədə xəbər verdikdən sonra dedi: “Qayıdın ailələrinizin yanına və onlarla qalın; onları öyrədin və yol göstərin (təlimatlandırın). Namazın vaxtı girdikdə, sizdən biri azan versin və içərinizdən ən yaşlı olanı namazda imamlıq etsin.”

Buxari, 602; Müslim, 674

Buxarinin (604) rəvayət etdiyi hədisdə belə deyilir: “İki nəfər yola çıxdıqda, azan verin, sonra namazdan dərhal öncə iqamə verin, sonra isə içərinizdə ən yaşlı olanı namazda sizə imamlıq etsin.”

Tirmizi (205) və Nəsai (634) rəvayət etdiyi hədisdə deyilir: Malik ibn əl-Hüveyrisin belə söylədiyi rəvayət olunur: Mən əmim oğlu ilə Allahın Rəsulunun (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) yanına gəldim və o (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) dedi: “Səfərə çıxdıqda azan verin, sonra namazdan dərhal öncə iqamə verin, sonra isə içərinizdən ən yaşlı olanı namazda sizə imamlıq etsin.”

Əlbani “İrva əl-Ğalil” (1/230) əsərində hədisi səhih olaraq təsnif edib.

Bu hədis dəlil təşkil edir ki, azan vermək fərzi kifayədir. Çünki, Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) əmr vermişdir ki, bir camaat yalnız bir nəfər azan versin; bütün camaata azan verməyi əmr etməmişdir. Bax. Təudid əl-Əhkam, 1/424

Nəvəvi demişdir:

Bu göstərir ki, azan vermək və camaat ilə namaz qılmaq misafir üçün məşrudur. Həmçinin, hədis dəlalət edir ki, istər səfərdə, istərsə səfərdə olmayanda həmişə azan vermək təşviq olunan bir əməldir.

Müslimin Şərhi, 5/175

Daimi Heyətin alimləri demişdir:
Bir şəhərdə azan vermək fərzi kifayədir və eynisi iqaməyə də aiddir. Əgər bir kəs istər unutqanlıqdan, istərsə də bilmədən və ya bu və ya digər səbəbdən azan və yaxud iqamə vermədən namaza başlayarsa, onun namazı hələ də səhihdir, etibarlıdır.

Daimi Heyətin Fətvaları, 6/54

Şeyx ibn Üseymin demişdir:
İqamə və azanın fərz olmasına dair dəlil Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) birdən çox hədisdə bildirdiyi əmridir və eləcə də, səfərdə və yaxud səfərin xaricində həmişə azan vermişdir, çünki namazın vaxtını əksər vaxt azan olmadan bilmək mümkün olmur və eləcə də, azan vermək şəri bir məsləhətə xidmət edir və eləcə də, islamın zahiri şüarlarından biridir.

Şərh əl-Mumti, 2/38

Azanın fərzi kifayə olduğu həqiqətinə əsaslanaraq deyirik ki, bir şəhərdə azan verilirsə və insanlar azanı eşidə bilirsə, bu halda digər insanların üzərindən azanın vacibliyi hökmü düşür və hər camaat üçün azan verməyə ehtiyac qalmır. Ancaq, bir kəs təkbaşına namaz qıldığı halda belə onun azan verməsi daha yaxşı və fəzilətlidir.

Daimi Heyətə belə bir sual ilə müraciət edirlər:
Hər bir məhəllədəki hər məsciddə səsucaldanlar ilə azan vermək vacibdirmi? Belə ki, bütün müsəlmanlar bir məsciddən verilən azanı eşidirlər. Və yaxud məhəllədəki bütün məscidlər üçün bir məsciddən verilən azan kifayətdirmi?

Cavab:

Azan vermək fərzi kifayədir. Odur ki, müəzzin bir məhəllədə azan verirsə və oranın sakinləri azanı eşidirsə, bu kifayət edir. Lakin, dəlillərin ümumi mənasına görə hər bir məsciddə azan verilməsi məşrudur.

Buna əsaslanaraq deyirik ki, sizə vacib olmasa da, azan vermək əfzəldir.
Ən doğrusunu Allah bilir.

Sual: Mələklər və cinlər ölürmü?

Cavab: Həmd Allaha məxsusdur.

Allah təala buyurur:

“26(Yer) üzündə olan hər kəs ölümə məhkumdur. 27Ancaq Rəbbinin əzəmətli və kəramətli Üzü əbədidir.” [ər-Rəhman 55:26-27]

İbn Kəsir, (Allah ona rəhmət etsin) demişdir: “Burada Allah təala bizə bildirir ki, yer üzünün bütün sakinləri həlak və məhv olacaq, eləcə də səmanın bütün sakinləri məhv olacaq, yalnız Allahın istədiklərindən başqası qalacaq və Allahın Kəramətli Vəchindən başqa heç bir şey qalmayacaqdır, çünki Rəbbimiz ölmür, əksinə O heç bir zaman ölməyəcək Əbədi Yaşayandır.

Təfsir Quranil Azim, 4/273

Buxari (7383) və Müslim (2717) İbn Abbasdan (Allah ondan razı olsun) rəvayət edirlər ki, Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) belə deyərdi: “Allahummə inni əuzu bikə bi izzətikə lə iləəhə illə əntə ən tədilləni, əntəl həyyu əlləzi lə yəmut vəl cin vəl ins yəmutuun” (Ey Allahım, Sənin izzətinə sığınıram, Səndən başqa ibadətə layiq haqq məbud yoxdur, azmaqdan Sənə sığınıram, Sən heç bir zaman ölməyən Dirisən, cinlər və insanlar isə ölürlər)

Sizin sualınıza gəldikdə, yəni mələklər və cinlər harada dəfn olunur, onlar üçün cənazə namazı qılınırmı və onlar nə qədər yaşayırlar, bu cür məsələlər barədə elm bizdən gizlədilmişdir. Allah təala buyurur:

“Sizə yalnız az bir bilik verilmişdir.” [əl-İsra 17:85]

Müsəlman bir kəs özünün davranış və əxlaqına daha çox təsir edən məsələləri öyrənməyə çalışmalıdır. Məsələn, Allah barədə elm, Allahın ad və sifətləri, etiqad ilə bağlı ondan tələb olunan məsələlər və şəri hökmlər barədə elm öyrənməlidir. Ondan bilməsi tələb olunmayan və bilinməsndə heç bir faydası olmayan məsələlərə dərindən baş vurmaqdan çəkinməlidir. Allahdan diləyimiz budur ki, bizi faydalı elm və saleh əməllər ilə ruziləndirsin.

Ən doğrusunu Allah bilir.

tşk

Sual: (Dayı, xala, bibi) qızı mənim yanımda örtünməlidirmi?

Cavab: Allah Rəsulu sallallahu aleyhi və səlləm demişdir: “Bir kişi, bir qadınla tək qalsa, üçüncüsü şeytan olur”.
Bir nəfər soruşdu: “Ey Allahın Rəsulu! Hamu (qayın) necə? O dedi: “Qayın ölümdür”. “Hamu” ərin qardaşıdır (yəni, qayın). Eləcə də bu baxımdan əmi oğlu və xala oğlu da eynilə bu hökmə aiddir. Qadın onların yanında örtünməlidir və bütün naməhrəm kişilərin yanında hicab geyinməsi ona vacibdir və sual verən də (bibi oğlu) onlardan (naməhrəm) sayılır.

Quran oxuyarkən qrammatik səhvlər buraxanın arxasında namaz qılmaq

Sual: Namaz qıldığım məscidin imamı Fatihə surəsini oxuyarkən səhvlər edir, hərəkələrdə (saitlərdə) səhvlərə yol verir. Bu da ayələrin mənasının dəyişməsinə gətirib çıxarır. Onun arxasında namaz qılmaq səhih sayılırmı?

Cavab: Həmdü-sənalar Allaha məxsusdur.

Əgər namazda camaata imamlıq edən və yaxud özü imamın arxasında namaz qılan bir şəxs Fatihəni oxuyarkən ayələrin mənasını dəyişəcək surətdə xətalar edərsə onun namazı etibarsız (batil) hesab edilir. Çünki, Fatihə surəsi namazın ərkanlarından bir ərkandır, deməli həmin kəs Fatihə surəsini doğru-düzgün oxumalı və düzgün qaydada oxumağı öyrənməlidir. Çox cəhd etdikdən sonra Fatihə surəsini düzgün oxumağı bacarmazsa, bilmək lazımdır ki, Allah Təala heç bir nəfsi bacardığından çox yükləməz. Lakin Fatihə surəsində xətalara yol verən həmin şəxs camaata imam durursa, onun arxasında yalnız özü kimi eyni, bənzər durumda olanlar durmalı, ya da Fatihə surəsini oxumaqda ondan daha az qabiliyyətli olan kəslərdən başqası durmamalıdır.

Ən-Nəvəvi, Allah ona rəhmət etsin, demişdir: “Quran oxuyarkən qrammatik xətalara yol verən şəxsin namazda imamlıq etməsi məkruhdur. Lakin məsələnin daha ətraflı şərhə ehtiyacı var. Əgər onun etdiyi xətalar ayələrin mənasını dəyişmirsə, məsələn “əl-həmdu lilləh” kəliməsində yanlış saitləri işlədirsə, bu halda onun namazı, eləcə də namazda ona tabe olanların namazı səhihdir, etibarlıdır. Lakin Quran oxuyarkən ayələrin mənasını dəyişirsə, məsələn “ən`amtə” (ikinci şəxs) əvəzinə “ən`amtu” (birinci şəxs) deyirsə, onun namazı etibarsızdır. Məsələn, “siratal mustəqim” əvəzinə “sıratal mustəqin” söyləyirsə namazı batildir. Əgər bunu lazımi şəkildə oxumağı öyrənməyə imkan varsa, bu halda mütləq bunu etməlidir, lakin bunu etməyə imkanı yoxdursa və bunun üçün vaxt çatmırsa, bu halda namazı qılmalı və sonradan qəzasını qılmalıdır, lakin bu cür şəxsə namazda tabe olmaq icazəli deyil.

Ancaq, öyrənə bilmirsə (dili ilə söyləyə bilmirsə) və yaxud öyrənmək üçün kifayət qədər vaxt yoxdursa, buraxdığı xətalar Fatihədə isə, bu halda onun kimi digərlərinin, yəni onun arxasında namaz qılanların namazı səhihdir, lakin düzgün qiraəti olan şəxslər onun arxasında namaz qılırsa, bu savadlı şəxsin savadsız şəxsin arxasında namaz qılmasına bənzəyir (yəni, namaz səhih deyil). Əgər bu xətalar Fatihədə deyil başqa surələrdə isə onun namazı səhihdir, eləcə də onun arxasında qılanların namazı səhihdir. Rəudat ət-Talibin (1/350)

İbn Qüdamə, Allah ona rəhmət etsin, demişdir: “Əgər savadsız bir şəxs digər savadsız bir şəxsə və savadlı şəxsə namazda imamlıq edirsə, savadlı şəxs namazını təkrar qılmalıdır”-savadsız şəxs Fatihə surəsini oxumağı bacarmayan, surənin digər hissəsini yaxşı oxusa belə Fatihə surəsinin bir hissəsini doğru oxumağı bacarmayan və ya Fatihə surəsinin bir hərfini yanlış tələffüz edən kəsə deyilir. Quranı yaxşı oxuyan kəs bu cür şəxsin arxasında namazda durmamalıdır, lakin özünün vəziyyətində olan digər şəxslər onun arxasında namaza dura bilərlər.

Sonra davam edərək deyir: “Fatihə surəsini tələffüz etməyi bacarmaması səbəbindən kimsə Fatihə surəsinin hərflərindən birini buraxırsa və yaxud bunun əvəzinə başqa hərf oxuyursa, məsələn nitqində qüsur səbəbindən “ğayn” hərfini “ra” ilə əvəz edən şəxsin misalında olduğu kimi; və ya bir hərfi digər hərfə ixtisar edirsə; və ya ayələrin mənasını dəyişəcək şəkildə qiraətində qrammatik səhvlərə yol verirsə, “iyyəkə” kəliməsində yanlış sait işlədərək bunun əvəzinə “iyyəki” söyləyirsə və yaxud “ən`amta” əvəzinə “ən`əmtu” deyirsə və bunu düzəltməyi bacarmırsa-bu cür şəxs savadsız şəxs timsalındadır və savadlı şəxs namazda onun arxasında durmamalıdır, lakin bənzər durumda olan şəxslər bir-birinə namazda imamlıq edə bilər. Çünki, onların hər ikisi savadsızdır, deməli biri digərinə namazda imamlıq edə bilər, müəyyən bir işi yaxşı bacarmayan iki nəfərin misalında olduğu kimi. Lakin qiraətdə müəyyən qədər düzəliş etməyi bacarırsa, bununla belə səhvləri düzəltmirsə, bu halda onun namazı səhih deyil və eləcə də, onun arxasında namaz qılanların namazı da etibarsız hesab edilir.

Həmçinin deyir: Quran oxuyarkən qrammatik səhvlər buraxıb bununla belə ayələrin mənasını dəyişməyən kəsin camaata namazda imamlıq etməsi məkruhdur. Bu barədə İmam Əhməd söyləmişdir, lakin Quran oxuyarkən səhvlərə yol verməyən şəxsə imamlıq edə bilər, çünki həmin şəxs qiraətin vaciblərini ödəmişdir. Fatihə surəsindən başqasında ayələrin mənasını dəyişirsə bu o demək deyil ki, onun namazı etibarsızdır və ya namazda digərlərinə imamlıq etməməlidir. Qəsdən etməsi halı bundan istisnadır, bu halda hər iki tərəfin namazı batil olur.

Əgər yol verilən xətalar ayələrin mənasını dəyişmirsə, onun arxasında namaz qılmaq icazəlidir, lakin doğru qiraəti ona öyrətmək vacibdir. Əgər onun yol verdiyi səhv Fatihə surəsindən başqa bir şeydə isə, onun namazından savablar azalır, lakin batil etmir, bununla belə sözsüz ki, düzgün qiraəti olanın arxasında namaz qılmaq daha yaxşıdır və səlahiyyət sahibləri camaata namazda imamlıq etmək üçün bu cür nadanları bu iş üçün təyin etməməlidirlər, əks halda onların qazandıqları günahlardan onların da payı olacaqdır. Bax. əl-Muğni, 3/29-32

Daimi Heyətin alimləri belə demişdir:

...Lakin, xəta edərsə, onun xətası qrammatik baxımdan olub ayələrin mənasını dəyişmirsə, bu halda əgər mümkün olarsa qrammatik xətalara yol verməyən bir kəsin arxasında namaz qılmaq daha yaxşıdır. Ancaq, onun Fatihə surəsində yol verdiyi xətalar ayənin mənasını dəyişirsə bu halda onun arxasında qılınan namaz batildir. Çünki, “iyyəkə nə`budu” əvəzinə “iyyəki nə`budu” və ya “ən`əmtə `aleyhim” əvəzinə “ən`əmtu `aleyhim” söyləyərək səhvlər edir. Ayələri lazımi şəkildə əzbərləməməsi səbəbindən səhvlər buraxırsa, bu halda Quranı əzbərdən daha yaxşı bilən kəs namazda camaata imamlıq etməyə daha layiqdir.

Elmi Tədqiqatlar və Fətvalar üzrə Daimi Heyət (2/527)

Şeyx Əbdüləziz ibn Bəzə, Allah ona rəhmət etsin, belə bir sual ilə müraciət edirlər:
Quran oxuyarkən qrammatik səhvlər buraxan bir imam var və bəzən Quran ayələrini oxuyarkən hərflər əlavə edir və yaxud naqis oxuyur. Onun arxasında namaz qılmağın hökmü nədir?

Cavab: Əgər onun buraxdığı xətalar ayələrin mənasını dəyişmirsə onun arxasında namaz qılmaqda heç bir yanlışlıq yoxdur. Misal üçün “əl-həmdu lilləhi Rabbil a`ləmin” kəliməsində “Rabbi” əvəzinə “Rabbə və yaxud Rabbu” söyləyirsə bunda bir xəta yoxdur. Və yaxud “Rəhmani” əvəzinə “Rəhmanu” söyləyirsə. Lakin onun yol verdiyi səhvlər mənanı dəyişirsə, ona öyrətdikdə faydalanmırsa insanlar onun arxasında namaz qılmasınlar. Məsələn, “iyyəkə nə`budu” əvəzinə “iyyəki nə`budu”, və ya “ən`əmtə `aleyhim” əvəzinə “ən`əmtu a`leyhim” söyləyirsə. Bununla belə ona öyrətdikdə bunları qəbul edib düzəliş etdikdə qiraətini düzəldirsə, onun arxasında namaz qılmaq səhihdir. Hər bir halda müsəlmanın üzərinə düşən vəzifə budur ki, həm namaz, həm də digər məsələlərdə qardaşına öyrətsin. Çünki, müsəlman müsəlmanın qardaşıdır, səhv edərsə ona yol göstərir, cahildirsə onu öyrədir, Quran oxuyarkən xəta edərsə onu düzəldir.

Məcmu Fətəvə “İbn Bəz” (12/98-99)

İkinci: Yüz dəfə Ya Lətif kəliməsini təkrarlamaq məsələsinə gəldikdə, sözsüz ki, müsəlman bir kəs bunu öz-özünə söyləyirsə bu bidətdir. Çünki, bu cür etdikdə bu kəlimə heç bir məna daşımır-bu Allaha çağırışdır- lakin yaxşı bundan sonra nə gəlir? Həmin kəs Rəbbindən bir şey istəyirmi? Bundan sonra Rəbbini tərif etmək istəyirmi? Xeyr, belə deyil. Əgər bunu camaat şəklində edirlərsə bu da başqa bir bidətdir.

Ən doğrusunu Allah bilir.