Dəhşətli bəla Səmud qövmü haqqında

[NuriyeV]

Quranda ifadə edildiyinə görə Səmud Qövmü də eyni Ad Qövmü kimi Allahın xəbərdarlıqlarını gözardı etmiş və bunun nəticəsində həlak olmuşdur.

İndiki vaxtda arxeoloji və tarixi işlər sonunda Səmud Qövmünün yaşadığı yer, etdiyi evlər, həyata forması kimi bir çox bilinməyən, gün işığına çıxardılmışdır. Quranda bəhs edilən Səmud Qövmü, bu gün, haqqında bir çox arxeoloji tapıntıya sahib olunan bir tarixi gerçəkdir.


Hz. Saleh ilə qövmü arasındakı mübarizə əl-Qamər Surəsində isə belə bildirilər:

Səmud (qövmü) də xəbərdarlıqları yalanladı. Dedilər ki: "Bizdən biri olan bir bəşərəmi uyğun gələcəyik? Bu vəziyyətdə həqiqətən biz bir pozğunluq (dəlalət) və dəlilik içində qalmış olarıq. Zikr (vəhy) içimizdən onamı buraxıldı? Xeyr, o çox yalan danışan, özünü bəyənmiş bir ərköyündür." Onlar sabah, kimin çox yalan danışan, özünü bəyənmiş bir ərköyün olduğunu bilib-öyrənəcəklər.


Gerçək budur ki Biz, bir fitnə (imtahan və sınaq mövzusu) olaraq o dişi dəvəni özlərinə göndərənik. Bu halda sən onları müşahidə edib-gözlə və səbr et. Və onlara, suyun aralarında qəti olaraq pay edildiyini xəbər ver. Su alış sırası (kiminsə, o) hazır olsun. Deyərkən yoldaşlarını çağırdılar, o da bıçaqını qapıb 'heyvanı ayağından biçib yerə aşırtdı. (Qəmər Surəsi, 23-29)

Dəvəni öldürdükdən sonra özlərinə əzabın tez gəlməməsi, qövmün azğınlığını daha da artırdı. Hz. Salehi narahat etməyə, onu tənqid etməyə və yalançılıqla günahlandırmağa başladılar:

Beləliklə dişi dəvəni öldürdülər və Rəblərinin əmrinə qarşı çıxıb (Salehə də belə) dedilər: "Ey Saleh, əgər həqiqətən göndərilənlərdən (bir peyğəmbər) sənsə, vəd etdiyin şeyi gətir, baxaq." (Ə'raf Surəsi, 77)

Allah, inkar edənlərin qurduqları hiyləli nizamları boşa çıxartdı və Hz. Salehi pislik etmək istəyənlərin əllərindən qurtardı. Bu hadisədən sonra artıq qövmə hər cür təbliği etdiyini və heç kimin öyüd götürmədiyini görən Hz. Saleh, qövmünə özlərinin üç gün içində həlak olacaqlarını bildirdi: (Saleh) Dedi ki: 'Yurdunuzda üç gün daha faydalanın. Bu, yalanlanmayacaq bir vəddir'." (Hud Surəsi, 65)


Necə ki üç gün sonra Hz. Salehin xəbərdarlığı reallaşdı və Səmud Qövmü həlak edildi:

O zülm edənləri dözülməz bir səs qucaqladı da öz yurdlarında dizüstü çökmüş olaraq səhərlədilər. Sanki orada heç rifah içində yaşamamışlar kimi. Xəbəriniz olsun; Səmud (xalqı) həqiqətən Rəblərinə (qarşı) inkar etmişlər idi. Xəbəriniz olsun; Səmud (xalqına Allahın rəhmətindən) uzaqlıq (verildi.) (Hud Surəsi, 67-68)

Quranda bəhsi keçən Hicr xalqı və Səmud Qövmünün əslində eyni qövm olduqları təxmin edilməkdədir; çünki Səmud Qövmünün bir başqa adı da Səhabələri Hicrdir. Bu vəziyyətdə "Səmud" sözü bir xalqın adı, Hicr şəhəri isə bu xalqın qurduğu şəhərlərdən biri ola bilər. Necə ki Yunan coğrafiyaçı Plinyin tərifləri də bu istiqamətdədir. Pliny, Səmud Qövmünün oturmaqda olduğu yerlərin Domatha və Hegra olduğunu yazmışdır ki, buralar günümüzdəki Hicr şəhəridir

İki min illik bir keçmişə sahib olan Səmudlar, bir başqa Ərəb qövmü olan Bitkisilərlə birlikdə bir krallıq qurmuşdular. İndiki vaxtda İordaniyadakı Rum Vadisi ya da digər bir adıyla Petrada bu qövmün daş işçiliyinin ən gözəl nümunələrini görmək mümkündür. Necə ki Quranda da Səmud qövmünün daş işçiliyindəki ustalıqlarından bəhs edilər.
Səmud Qövmündən bəhs edə bilinən ən köhnə qaynaq, Babil Kralı II Sargonun bu qövmə qarşı qazandığı zəfərləri izah edən Babil dövlət qeydləridir.

(e.ə 8ci əsr) Sargon, Şimal Ərəbistanda etdiyi bir döyüş sonunda onları məğlub etmişdir. Yunanlılar da bu qövmdən bəhs etməkdə və Aristo, Batlamyus və Plinyin yazılarında adları "Thamudaei", yəni "Səmudlar" olaraq xatırlanmaqdadır. Peyğəmbərimizdən əvvəl, təxminən e.ə 400-600 illəri arasında isə izləri tamamilə silinmişdir.

Halbuki Ad Qövmü və Səmud Qövmlərinin yaşadıqları yerlər, bir-birlərindən coğrafi olaraq uzaq bir mövqedədirlər. Bu iki qövm arasında görünüşcə hər hansı bir əlaqə yoxdur; elə isə ayədə Səmud Qövmünə hansı səbəbdən ötəri Ad Qövmünü xatırlamaları deyilməkdədir?

Cavab, bir az araşdırıldığında ortaya çıxar. Ad və Səmud Qövmləri arasındakı coğrafi uzaqlıq hiyləçidir. Səmud Qövmü Ad Qövmünü bilməkdə idi, çünki bu iki qövm, böyük bir ehtimalla eyni mənşədən gəlirdilər.

Anna Britannica Enshiklopediyası "Səmudlar" başlığı altında bu qövmdən belə bəhs edər:

Köhnə Ərəbistanda əhəmiyyət daşıdığı aydın olan qəbilə ya da qəbilələr birliyidir. Cənub Ərəbistan mənşəli olduqları, ancaq içlərindən böyük bir qrupun çox köhnədən şimala köç edərək Aslab Dağı yamaclarına yerləşdiyi sanılmaqdadır. Hicaz və Şam arasında yaşayan Səmudlar, Səhabələri Hicr olaraq bilinər. Son arxeoloji araşdırmalarda, Ərəbistanın orta seqmentlərində Səmudlara aid çox sayda qaya şəkil və yazı ortaya çıxardılmışdır.

Daş oymalardakı işləmələrin incəliyini göstərən bir detaldır.
Səmud mədəniyyətinin istifadə etdiyi bir növ əlifbanın (buna "Semudik əlifba" adı verilər) çox bənzəri bir əlifbaya həm Hicazda həm Cənub Ərəbistanda rast gəlinmişdir. Bu əlifba, ilk dəfə Orta Yeməyindəki bu günki Səmud qəsəbəsi yaxınlarında tapılmışdır. Bu bölgənin şimalında Rub əl-Khali, cənubunda Hadramut və qərbində də Sabwah şəhəri vardır.