Josef Stalin

[zeynalov_]

Əsl adı İoseb(Yusef)Vissarionovich Cugaşvili olan Josef Stalin, 18 Dekabr 1879da Goridə doğuldu. Stalinə aid erkən dövr qaynaqlarının azlığı səbəbiylə uşaqlığı haqqında çox məlumat yoxdur. Anasının sosyoekomonik statusunun kölə olduğu bilinməkdədir. Atası isə öz iş yerinə sahib bir ayaqqabıçı idi. Atasının sərt bir mizaca sahib olduğu və buna görə Stalinin çətin bir uşaqlıq dövrü keçirdiyi deyilməkdə. 1888-ci ildə Goridə təhsilinə başladı. Məktəbdə təhsil Rusca olduğu və Stalinin ana dilinin Gurçuca olmasından ötəri həm təhsil həyatında həm də yoldaşları ilə olan ictimai həyatında çətinliklər yaşadı. 1894də bu məktəbdən yüksək akademik müvəffəqiyyətlə məzun oldu və eyni il Tiftisdə ilahiyyat təhsilinə başladı.
1895-ci ildə Çarlık Rusiyasına qarşı qurulmuş Marksist gizli bir quruluşa girdi. 1898-ci ilə qədər olan dövrdə Marksist düşüncə qruplarıyla birllikte Karl Marx və Friedrich Engelsin manifestoları üzərində işlədı. Eyni ilin Avqust ayında bu qrupları birləşdirmək üçün proqramlaşdırar hazırlamağa başladı və Gürcüstan İctimai Demokrat Təşkilatına qatılaraq burada Ketshoveli və Tsulukidze ilə birlikdə işlərinə davam etdi. Burada qanuni yollardan bir inqilabın reallaşdırılıb reallaşdırıla bilməyəcəyinə dair ilk müxalifət qrupları meydana gəlməyə başlamışdı.

29 May 1899da Marksist qruplarla olan işlərindən ötəri Stalin məktəbdən uzaqlaşdırıldı. 28 Kasım1899da Tiftis Fizika Rəsədxanada işə başladı. Stalin, Ketshoveli və Tsulukidzenin öndərliyində yığıncaqlarına davam edən qrup, propoganda məqsədli bildirilər nəşr etməyə və təşkilatı böyütməyə davam edirdilər. Rusiya İctimai Demokratik İşçi Partiyasının liderləri mövqesindəidilər işlər səbəbiylə qalmaqda olduğu Tiftis Fizika Rəsədxanaya polis basqını edilməsi üzündən buradan ayrılaraq gözdən itdi.

Sentyabr 1901də inqilabın bir qanadını meydana gətirmək üzrə Marksist düşüncə ağırlıqlı Brdzola adlı jurnalı Bakıda çıxartdı. Ardından eyni qəzetin 2. və 3. ədədlərində "Rus ictimai-Demokrat Partiyası və Təcili Quruları" adlı bir məqalə yazdı. 31 Aralık1901də Stalin, təşkil etdiyi bir yeni il partiyası görünüşündə gizli bir konfrans təşkil edərək işlərini tanıtdı. 11 Kasım1902də Rusiya İctimai Demokrat İşçi Partiyasının Tiftis komitəsinə seçildi. Eyni il komitə Stalini İctimai Demokrat təşkilatlar üçün Batama göndərdi.

1902-ci ildə Batamdakı fəaliyyətləri artdı. Burada işçi qruplarını öz tərəfinə çəkərək düşüncələrini yaydı. 9 Mart1902də Batamda Stalinin təşkil etdiyi və liderliyini etdiyi siyasi nümayişdə 6000i aşan dəyişik iştetmelerde vəzifə alan işçilər və zərərə uğramış 300ün üzərində işləyən polis qüvvətləriylə qarşı-qarşıya gəldi. Vuruşmada bir çox nümayişçi yaralandı və öldü. Eyni gecə Stalin öz manifestosunu yazdı. 12 Martda yenə Stalin öndərliyində, nümayişçilər 9 Mart hadisələrində itirdikləri yoldaşları xatirəsinə bir gediş təşkil edib cənazələrini qaldırdılar. Stalin bu hadisələrdən ötəri 6 Nisan1902də Batamda məhkum edildi. 6 Aprel 1902dən 19 Aprel 1903ə qədər burada həbs çəkdiyi halda Batamdakı fəaliyyətlərinə davam etdi. 19 Aprel 1903də Kutaisə transfer edildiyində burada yatan siyasi günahkarlarla Leninist-Iskra ideologiyaları üzərinə təbliğat fəaliyyətlərini davam etdirdi.

1903də Rus İctimai Demokrat İşçi Partiyasının Qafqaz Birliyi 1.İşçi Konqresini təşkil etdi. Stalin bu sırada həbsdə olmasına qarşı konqresdə Qafqaz Birliyi Komitəsinə seçildi. 1904-cü ilə gəlindiyində partiyada bolşevik və menşevik qruplaşdırılmaları artmışdı. Özü bolşevik komitəsinin başına keçdi. İlk dəfə 1902də edilən Rus İctimai Demokrat İşçi Partiyasının 2. Konqresində Lenin ilə eyni fikiri müdafiə edənlər konqresdə əksəriyyəti təmin etmişlər və bunlara əksəriyyət mənasını verən "Bolşevik" tərifi gətirilmişdi. Azlıq təşkil edən qrup "Menşevik"lər isə Plehanovun öndərliyidə oportünist fikirləri təmsil edən qrup olaraq bolşeviklerin qarşısında iştirak etdilər.

Stalin, Vladimir Leninin doktrinalarına bağlı qalmışdı. 1907də Stalin və Lenin, Londondakı 5. Rus İctimai Demokrat İşçi Partiyasının Konqresində kommunist inqilab düşüncələrini birləşdirici bir üstünlük təmin etmək məqsədiylə Bolşevik Partiyasında istifadə etmişdi.

1904dən 1907ə qədər Proteryal Brdzola qəzetinə məqalələr yazmağa davam etdi. 1903-cü ildə ilk yoldaşı Ekaterina Svanidze ilə evləndi. Evliliklərinin 4. ilindən ölən Svanidzedən bir oğulu olmuşdu. 1905-ci ilin Fevral ayında Qafqaz Birliyi Komitəsinin Bolşevik və Menşevik Tiftis Komitəsi olaraq bölünməsindən sonra yeni bir forma verərək Bolşevik Komitəsinə qatıldı. 13 Fevral 1905də Bakıdakı Tatar- Erməni sahilmi üzərinə "Long Live International Fraternity!"(Çok Yaşa Milli Qardaşçılıq!) adlı məqaləsini nəşr etdi. Bunun üzərinə Tiftisdə sahilimə qarşı bir çox etiraz gedişi edildi. Eyni ilin Noyabr ayında 4. Bolşevik Konfesansında Rus İctimai Demokrat İşçi Partiyasının Qafqaz Birliyi ilə əlaqədar konfrans verdi. 1906-cı ilin Noyabr ayı ilə 1908-ci ilin Mart ayları arasında Bakıda işçilərin qatıldığı bir konfransda şirkətlərin çalışanların haqqlarını zəmanətə alan şərtlər getirlmesi ilə əlaqədar bir konfrans verdi.

Bu sırada sürgün həyatı davam etməkdə idi. 1909-cu ilin Yanvar ayında Vologda həbsxanasına transfer edildi. Solvychegodska göndərilərkən xəstələndi və xəstəxanaya qaldırıldı. Bundan faydalanaraq həbsxanadan qaçdı. Bir müddət St.Petersburgda qaldı. Gizlicə Bakıya keçərək işlərinə davam etdi.

1910-cu ilin başlarında partiyanın mərkəz komitəsinə nümayəndə olaraq təyin edildi. Təkrar tutularaq Bailov Həbsxanasına göndərildi. Bu dövrdə Lenin ilə yazışmalarına davam edirdi. 1912-ci ilin Oktyabr ayında St. Peterburq idarə komissiyasında, seçkilərdə oy istifadə edəcək administratorlara qarşı Stalin öndərliyində bir etiraz gedişi təşkil edilməsinə qərar verildi. Yenə eyni ay Leninə " Mandatda of The St.Petersburg Workers" adlı bir-bir yazı göndərdi. Ediləcək qiyamın siqnalları verilməyə başlanmışdı. 1917-ci ildə "Pravda" adlı kommunist qəzetin redaktoru oldu. Lenində Bolşevik tərəfinin lideri mövqesinə gəldi. Ardından Aprel ayında edilən Mərkəz Komitə seçkilərində üçüncü ən yüksək onu götürərək partiyanın liderlərindən biri mövqesinə gətirildi. 7 Kasımdevriminde partiyada əhəmiyyətli bir rola sahib idi. 1917 İyul ayında Lenininin təkrar sürgünə göndərilməsindən ötəri Sverdlov ilə birlikdə partiyanın rəhbərliyini boynuna götürdü.

Çarlık Rusiyasında Gregoryen təqvimə görə 25 Oktyabr 1917də, Miladi təqvimə görə 7 Kasım1917də Petrograddakı Qışlıq Sarayın Lenin öndərliyindəki Bolşeviklerin əlinə keçməsiylə Sovetlər Birliyinin qurulmasına gətirib çıxaran inqilab gerçeklekleştirildi. Bu sosialist inqilabın səbəblərindən biri olaraq Çanaqqala Zəfəri göstərilməkdədir. Bu zəfərdən sonra Çarlık Rusiyaya İtilaf dövlətlərindən kömək göndərilməyəcəkdi və bu da iqtisadi bir baxımdan bir çöküşün göstəricisi idi. İşçilər və kəndlilər üzərində edilən təbliğatlar ilə qiyamlar başgösterdi. Bu qiyam qaldıra bilmə ilk olaraq Potemkin Zirehlisindəki dəniz qüvvətləri tərəfindən çıxardıldı. Ancaq bu ediləcək dəyişikliyin başlanğıcı olaraq ifadə edilər. Bu inqilabdan sonra Stalin, Lenin başçılığındakı Sovet hökumətində Milliyyətlər Xalq Komissarı oldu.

1922-ci ildə partiyanın Ümumi Sekretarı oldu. Eyni ilin Fevral ayında Tsuyurupa ilə birlikdə bir qrup elm adamının Sovet sərhədləri içində işlərinə davam edə bilməsi üçün institutlar açılmasını təmin etdi. Eyni dövr Qırmızı Ordunun Gürcüstan qolunun güclənməsi üçün işlər təşkil etdi. 13 İyul 1922də Leninin sağlamlığının pozulması üzərinə Gorkiyə onu ziyarətə getdi. 21 Yanvar 1924də Leninin ölümündən sonra partiya içində bəzi bölünmələr başladı. Troçkizm və Stalinizm axınları ortaya çıxdı.

Ən böyük mücedelerinden birini Troçkiyə qarşı vermişdir. Enternasyonel inqilabı müdafiə edən Troçkinin Marksist istiqaməti daha çox ağır gəlməkdə idi. Stalinin iqtidara gəlməsiylə ölkəni tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır. 1929-cu ilə gəlindiyində SSCBin başındakı ən güclü adam mövqesindəidi. Eyni il "Kollektivizm" yəni əkinçilik və sənaye məhsullarını ictimailəşdirilməsi müddətinə girilmişdir. 1928 ilə 1936 illəri arasında ayrıca planlı iqtisadiyyat və sənayeləşmə tətbiqləri ilə Sovet Sosialist Respublikalar Birliyində köklü dəyişmələrin reallaşmasını təmin etdi.

II. Dünya Döyüşü başladığında partiyadakı liderliyi davam edirdi. Eyni anda həm partiya liderliyi, həm hökumət başçılığı həm də Sovet orduları baş komandirliyini icra etdi. 19 Avqust 1939da Stalin, Nazı Almaniyası ilə Molotov-Ribbentrop Razılaşmasını imzaladı. Bu razılaşmağa görə ölkələr arasında qarşılıqlı müdafiə etmə və tərəfsizlik qanunları təsbit edildi. 1941-ci ildə Hitlerin hücum etməsi nəticəsində Sovet Rusiya bu səfər müttəfiqlərin yanında iştirak etdi. Müttəfiqlər arasında ən çox itkin verən olmasına baxmayaraq Sovetlər Birliyi Nazı Almaniyasına qarşı zəfər qazandı.

Stalinin Slavlaşdırma siyasətlərinin ən böyük təsirləri 1944-cü ildə Krım Tatarlarının sürgünə göndərilməsiylə oldu. Krım Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Rəisi və milliyyətçi lider Vəli İbrahimin 1928də edam edilməsiylə, onun xəttində olduğundan şübhələnənlərə qarşı böyük bir məhv kampaniyasına girişilmişdi. II. Dünya Döyüşündə Alman- Sovet Döyüşünün başlamasıyla Alman birlikləri Sovetlər Birliyinin qərb seqmentlərini işğal etməyə başlamışdı. Stalin rəhbərliyində əzilmiş Krım Tatarları bunu bir qurtuluş şəkli olaraq görmüş amma daha sonra Alman rəhbərliyinin buna icazə verməyəcəyi aydın olmuşdu. Stalin 11 May 1944də Krım Tatarlarının sürtülməsinə qərar verdi. Sürgündə bir çox insanın ölümüylə nəticələndi.

21 Avqust 1942 ilə 2 Fevral 1943 tarixləri arasında meydana gələn Stalingrad Döyüşü, II. Dünya Döyüşü üçün dönüş nöqtələrindən biriydi. Nazı Ordusu ilə Qırmızı Ordunun arasında keçən bu qanlı döyüş nəticəsində Sosialist Rusiya qalib gəldi. Ardından 4-11 Fevral 1945 tarixində edilən görüşmələrdə Stalin, Roosevelt və Churchill ilə birlikdə Livadiyada bir araya gələrək Yalta Konfesansına qatıldı. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qurulacağının təyin olunduğu bu konfransda Sovet Sosialist Respublikalar Birliyi, 1905də itirdiyi torpaqlarla birlikdə Qurul Adalarının (İşəməyimə adaları) özünə geri verilməsinin təmin edilməsi qarşılığında Almaniyanın təslim olmasından üç ay sonra Yaponiyaya müdaxilə etməyə söz vermişdir. Stalin dünya barışı üçün ideoloji olaraq qarşı olduğu iki insan Roosevelt və Churchill ilə bir araya gəlmişdir.

1 Mart1953də Lavrenty Bəriyə, Georgi Malenkov və Nikolai Bulganin ilə son yeməyini yedikdən sonra xəstələnmiş və bədəninin sağ tərəfinə iflic gəlmişdir. 5 Mart1953 tarixində 74 yaşındaykən beyin qanamasından vəfat etmişdir. 9 Martda edilən cənazəsində böyük sıxlıq/izdiham toplanmış və izdiham yaşanmışdır. Bədəni 31 Ekim1961də Lenin's Mausoleumda qoruma altına alınmışdır.