GündƏlik hƏyatda duyğusallıq nƏdir?

GÜNDƏLİK HƏYATDA DUYĞUSALLIQ NƏDİR?

Duyğusallığı, insanın ağlın və məntiqin tələb etdiyi kimi deyil, duyğularının yönləndirməsiylə hərəkət etməsi şəklində təyin etmişdik. Duyğusallıq, ümumiyyətlə hər insanda müxtəlif dərəcədə hakim olsa da, dindən uzaq cəmiyyətlərin bütün fərdlərində rast gəlinən ruhi xəstəlikdir. Qurandan uzaq, dini yaşamayan kimsənin özünü romantizmdən tam olaraq qurtarması mümkün deyil, çünki duyğusallıq ancaq, insanın ağlıyla, yəni Quran əxlaqıyla yaşaması nəticəsində ortadan qalxa bilər. Qurana tabe olmayan insanın isə az əvvəl ifadə etdiyimiz kimi ağıllı düşünməsi mümkün deyil.

[

Kədərlənmək, pessimizmə qapılmaq, içindən çıxılmaz bir vəziyyətdə olduğunu sanmaq,
təvəkküldən uzaqlaşmış insanların yaşadıqları duyğusallığın əhəmiyyətli əlamətidir.

Halbuki insan hər nə ilə qarşılaşsa qarşılaşsın Allaha güvənmək, ümidvar olmaq vəbuna uyğun davranmaqla məsuldur.

Duyğusallıq cahiliyyə cəmiyyətlərində məqbul sayılan, duyğusal insan "yaxşı insan"dır şəklində bilinən, hətta bəzilərinin bu xüsusiyyətilə fəxr etdiyi əhəmiyyətli bir ruhi pozuqluqdur. Ancaq insanların çox qisminin qənaətinə görə duyğusallıq elə müsbət məna qazanmışdır ki, ağlamayan kimsəyə asanlıqla ürəksiz, duyğusuz insan deyilə bilir.

Görəsən duyğusallıq zənn edildiyi kimi bu qədər məsum bir xüsusiyyətdirmi?

Bu sualın cavabını həqiqi şəkildə cavablandırsaq duyğusallığın son dərəcə dəhşətli nəticələr doğurduğu gerçəyi ilə qarşılaşarıq. Əvvəlki hissələrdə bunun ictimai sahədəki təsirlərini açıqca gördük. Ancaq duyğusallığın, gündəlik həyatda da son dərəcə zərərli təsirləri yaşanır. Necə ki duyğusallıq, insanların şikayət etdikləri və çarə axtardıqları bir çox mövzuda aciz qalmalarının başlıca səbəblərindəndir.

[

Duyğusal insan, çətinlikdən,hüzndən əsla xilas ola bilməz.

Öz əliylə özünə zülm etmiş olar.

Halbuki problem olaraq dilə gətirilən hər şeyin həlli, yaşanan çətinliklərdən qurtuluş yolları Quranda mövcud olduğundan, Quranı rəhbər edən insanlar, ya da cəmiyyətlər ağlın qazandırdığı üstünlüklərə sahib olurlar, başqa cür desək, ağlın rahatlığını yaşayırlar:

... Sizə Allahdan bir nur və açıq-aşkar bir Kitab gəldi. Allah, razılığına uyanları bununla qurtuluş yollarına çatdırar və onları Öz icazəsiylə qaranlıqlardan nura çıxarar. Onları dümdüz yola yönəldib-çatdırar. (Maidə Surəsi, 15-16)

Uşaqlığımızdan bəri həmişə ağlayan insanların, ya da qəzetdə oxuduğu bir haqsızlığa, televiziyada gördüyü aç insanlara ağlayanların, onların bu vəziyyətinə kədərləndiklərini ifadə edənlərin duyğuları səbəbindən də vicdanlı insanlar olduğuna dair şərhlər eşitmişik. Halbuki duyğusal kəslərin səmimi bir maraq və səy göstərmədən yalnız göz yaşı tökərək, şikayətlənərək göstərdikləri bu reaksiyaları heç bir fayda, heç bir çarə gətirməz. Onsuz da bu cür insanlar ağlayıb dərd etdikləri kəslərin problemlərinə çarə tapmaqdan çox, onların halına acımaqdan zövq alarlar; şüuraltında duyğusallığın qaranlıq halını yaşamaq nəfslərinin daha çox xoşuna gələr. Pessimizm, ümidsizlik, ağrı, kədər kimi cəhənnəmə xas xüsusiyyətlərin, bu dünyada şeytanın duyğusallıqla sapdırdığı insanlara cazibədar gəlməsi də olduqca maraqlıdır.

[

Həmçinin bu mövzunun əhəmiyyətli bir cəhəti daha vardır: Televiziya qarşısına keçib heç bir şey etmədən gözyaşı axıdan bu insanlara bir şey etmələri təklif edilsə, boş dayanmamaları deyilsə də dəyişən bir şey olmaz. Bu zaman da "mənim etdiyimdən nə olar?", "mən tək başıma nə edə bilərəm ki?" kimi bəhanələrlə mövzudan sıyrılmağa çalışarlar.

Duyğusal insanlar, ətraflarında meydana gətirdikləri mənfi aura nəticəsində hadisələri qarışıq və çarəsiz göstərərək, özləri kimi ətraflarındakı kəsləri də pessimizmə və ümidsizliyə sövq edirlər.

[

Pessimizm, ümidsizlik, ağrı, kədər ki cəhənnəmə xas xüsusiyyətlərin, bu dünyada şeytanın duyğusallıqla sapdırdığı kəslərə cazibədar gəlməsi qəribə haldır. İnsanlar Allaha təvəkkül etmənin hüzurunu yaşayacaqlarına, özlərini heç sonu gəlməyən bir çətinliyə salırlar.

Bir çox gözəl əxlaq xüsusiyyəti, duyğusallıq içində yaşandığında bu gözəlliyini itirir, hətta son dərəcə təhlükəli bir hala çevrilir. Məsələn, şəfqət Allahın Quranda təşviq etdiyi üstün əxlaq xüsusiyyəti olmasına baxmayaraq, duyğusal bir adamın yanaşmasıyla bu şəfqət zalım kimsəyə acımaq, bu adamın etdiklərini xoş görmək, zülmünə razı olmaq kimi səhv şəkillərdə tətbiq oluna bilər. Bu baxımdan ağıllı insan üçün duyğusallığa aid heç bir üslubu, heç bir davranışı və məntiqi məqbul görmək mümkün deyil, çünki bu zehniyyət insanın daxilində olduğu müddətcə duyğusal hərəkətlər mühit və şərtlərə görə daha ciddi hallarda ortaya çıxa bilər.

Ancaq burada həssas, diqqətli olmaqla duyğusal olmaq arasındakı fərqi də ifadə etmək lazımdır. " həssas, mülayim olmaq" Allahın Quranda peyğəmbər xüsusiyyəti olaraq vurğuladığı üstün bir xüsusiyyət ikən, duyğusallıq Quranda təsvir edilən əxlaqın tam tərsidir. Möminlər duyğusal deyil; ancaq həssas və insancıl kəslərdir. Digər bir deyişlə həm üstün ağıl sahibi, etidallı kəslərdir, həm də insani cəhətləri son dərəcə qüvvətlidir. Necə ki, əsl üstünlük də adamın bu xüsusiyyətlərə bir yerdə sahib ola bilməsidir. Allah Quranda İbrahim Peyğəmbərin bu gözəl əxlaqını "Doğrusu İbrahim, həlim (yumşaq xasiyyətli, mülayim) və könüldən (Allaha) yönələn biriydi." (Hud Surəsi, 75) ayəsiylə bildirməkdədir.

Unudulmamalıdır ki, duyğusal insanlar bir adama yalnız acıyar, onu olduğu çətin vəziyyətdən qurtarmaq, problemlərinə çarə tapmaq üçün heç bir cəhd göstərməzlər, amma Allahın əmr etdiyi həssaslığa sahib insan, halına acıdığı kəslərə kömək etmək üçün də əlindən gələni edər, problemlərə çarə axtarıb tapar, insanları çətin vəziyyətdən çıxarmaq üçün lazım olan tədbirləri də görər. Gerçək şəfqət və sevgi də budur.
(məqalə harun yahya)