Axirət həyatı üçün

Axirətə İman
Ərəb qrammatikasında son və sonra olan mənasında işlənən «Axirət» sözü axır kəlməsinin müənnəs (qadın) cinsi şəklidir. İslam ədəbiyyatında bu kəlmə o biri dünya mənasında işlənmişdir. Dünya canlıların yaşadığı əvvəlki aləm, axirət isə son aləmdir.
Allah Təala içində yaşadığımız bu dünyanı və üzərindəki bütün varlıqları keçici bir zaman üçün yaratmışdır. Bir gün dünya və dünyadakı bütün insanlar, canlı və cansız varlıqlar yox olacaqdır. Dağlar, daşlar, yerlər, göylər parçalanacaq (əl-Qaria, 101:4-5), Allahdan başqa bütün aləm sona çatacaqdır. Bu hadisələrin meydana gəldiyi günü Quran Qiyamət günü (əl-Qiyamə, 75:1) deyə adlandırır. Qiyamət günündən sonra Allahın təqdir etdiyi bir zamanda insanlar yenidən həyat taparaq qəbirlərindən qaldırılıcaq və «Məhşər» deyilən düz bir sahədə (əl-Hicr, 12:25) haqq-hesab edən Allahın hüzurunda, dünyada etdiklərinin hesabını vermək üçün toplanacaqlar (əl-Casiyə, 45:26). Hesabların görülməsindən sonra bir qism insanlar yaxşı əməlləri səbəbiylə Cənnətə, digərləri isə inkar və pis əməllərindən dolayı Cəhənnəmə girəcəklər.
Bu yeni həyatın başlayacağı gündən etibarən, bitməz-tükənməz bir halda davam edəcək olan aləmə «Axirət Aləmi» deyilir.
Bütün səmavi dinlərdə olduğu kimi ən son və ən mükəmməl din (əl-Maidə, 5:3) olan İslama görə də meydana gələn ayə və hədislə və bütün ümmətin fikir birliyi ilə qəti olan axirət gününə inanmaq, imanın şərti olaraq fərzdir.

Axirət günü deyilincə:
1. Bu aləmin tam yox olması və həyatın təmami ilə sona çatması.
2. Axirət həyatının başlanması.
Axirət həyatı deyilincə də:
a. Canlılar üçün axirət həyatının başlanğıcı olan ölüm bərzəx Aləmi, qəbir həyatı.
b. Sura üfürülməsi və hər kəsin təkrar dirilərək qəbirlərindən qalxıb məhşər meydanında toplanması.
c. Dünyada yaxşılıq və ya pislik cinsindən edilən işlərin qeyd edildiyi əməl dəftərinin sahiblərinə oxudulması.
d. Yaxşılıq və pisliklərin dartıldığı mizanın (tərəzi) qurulub əməllərin dartılması.
e. Bütün insanların üzərindən keçmələri məcbur olan Sirat körpüsündən keçiş.
f. İmanlı və əməli yaxşı olanların gedəcəyi Cənnət.
g. İmansız və əməli saleh olmayanların gedəcəyi Cəhənnəm.
h. Peyğəmbərimizin (s.a.s), seçilmiş mömünlərlə birgə başında durduğu Kövsər hovuzu.
Gözdən qeyb olan şeyə qeyb deyildiyi kimi, idraki mümkün olmayan, insan biliyi xaricində qalan şeyə də qeyb deyilir. Bir şeyin qeyb olması Allaha görə deyil, insanlara görədir. Çünki Allahdan gizli qalan heç bir şey yoxdur. O, qeyb və şəhadət aləmini bilir. (Əl-Həşr 59/22) Qurana görə varlıqlar iki qisimdir: Qeyb aləmini meydana gətirən - görülməyən və idrak edilməyən varlıqlar və şəhadət aləmini meydana gətirən - görülüb, idrak edilən varlıqlar.
Qeyb aləminə aid varlıqlar iki qismdir:
1. Bir qisminin dəlili yoxdur.Varlığını ancaq Allah bilir, duyğu üzvləri ilə idrakı mümkün deyildir. «Qeybin açarları onun yanındadır, onları ondan başqası bilməz» (əl-Ənam, 6:59).
2. Bir qism varlıqlar da idrak edilə bilməz, ancaq varlıqları dəlillərlə anlaşıla bilər. Allahın sifətləri, Axirət, Cənnət və Mələklər kimi. Bu cür qeyb xəbərlər peyğəmbərlərə vəhy yolu ilə bildirilir. Onlar da ümmətlərinə bildirirlər. Mömünlər özlərinə vəhy yolu ilə bildirilən qeybə aid xəbərlərə inanmaq məcburiyyətindədirlər. Mömün inanan insan deməkdir. Bu xəbərlərə isə inanmamaq küfrdür.


Həyatının başlanğıcı və sonu olmayan ancaq Allahdır. Bu aləmin də bir gün yox olacağı dəqiqdir. Sonradan meydana gəldiyi bilinən bu aləm üzərindəki dəyişikliklər, zamanla insan, heyvan, bitkilər və bütün varlıqların ölməsi və yox olması, zəlzələlər və s. bu aləmin bir gün yox olacağının dəlilləridir. Bu cür hadisələr insan iradəsinin və gücünün xaricində olan hadisələrdir.
Başlanğıc etibariylə yoxdan var olduğunu qəbul etdiyimiz bu aləmin, yox olduqdan sonra təkrar yaradılması məntiqə uyğundur. Çünki onu yoxdan yaradan Allah, onu həlak etdikdən sonra təkrar yaratmağa əlbəttə qadirdir. İnsan da öldükdən sonra təkrar, Allahın izni ilə diriləcəkdir. Quranda təkrar dirilməyə dair bir çox ayə vardır:
«(Ya Peyğəmbər!) De: "Onları ilk dəfə yoxdan yaradan dirildəcəkdir. O, hər bir məxluqu (yaradılışından əvvəl də, sonra da) çox gözəl tanıyandır!"» (Ya sin, 36:79)
Sizi gecələr yuxuya daldıran (bu minvalla sizi bir növ ölüm halına salıb hiss-həyəcandan məhrum edən), gündüz isə nə etdiyinizi (nə qazandığınızı) bilən Odur. Sonra O sizi gündüz (yuxudan) oyandırır ki, müəyyən olunmuş vaxt (əcəl) gəlib yetişsin. Sonra onun hüzuruna qayıdacaqsınız və sonra da O sizə etdiyiniz əməllər barəsində xəbər erəcəkdir. (əl-Ənam, 6:60)
İnsanın boşuna yaradılmadığını: «Yoxsa sizi əbəs yerə yaratdığımızı və (qiyamət günü dirilib haqq-hesab üçün) hüzurumuza qaytarılmayacağınızı güman edirdiniz?»(əl-Muminun, 23:115), başıboş buraxılmadığını: «Məgər insan elə güman edir ki, o, başlı-başına (cəzasız) buraxılacaq?!» (əl-Qiyamə, 75:36), hər nəfsin ölümü dadacağını, inanan və yaxşı əməllər edən insanların mükafatlandırılması və kafirlərin də cəzalandırılması üçün təkrar diriləcəklərini bildirən (Ali-imran, 3:185; Yunus, 10:4; əl-Leyl, 92:4) ayələr də axirət həyatının dəlilləridir.
Məxluqatın ölüb yox olduqdan sonra təkrar dirilmələrindəki hikmət, mükəlləflərin bu dünyada iradələriylə qazandıqlarının qarşılığını görmələridir. Çünki bu dünya qazanc və əməl dünyasıdır. O, biri dünya isə edilənlərin qarşılığının görüləcəyi yerdir.


«Hər bir kəs (canlı) ölümü dadacaqdır. Şübhəsiz ki, mükafatlarınız qiyamət günü tamamilə veriləcəkdir. Oddan (Cəhənnəmdən) uzaqlaşdırılıb, Cənnətə daxil edilən kimsə muradına çatacaqdır. Dünya həyatı isə aldadıcı həzdən (əyləncədən) başqa bir şey deyildir» (Ali-İmran, 3:185).
İnsanlar bu dünyada ruzi axtarışlarında, işlərində, əcəllərində, xoşbəxtlik və bədbəxtliklərində çox fərqli bir yaşayış içindədirlər.
Axirətə iman kainatta meydana gələcək olan qorxunc inqilabın qəti olduğunu qəbul etməkdir. Bu dünya həyatı tamamilə sona çatıb, başqa bir həyat başlayacaqdır.
Əli ibn Abu Talib (r.a) axirəti inkar edən birisinə belə demişdir: «Mənim dediyim olarsa sonunda sən zərər görərsən. Fəqət sənin dediyin olarsa, mən zərər görməyəcəyəm».
Axirət inancı, insana irililəmə və inkişaf etmə yolunda böyük bir güc qazandıran mükəmməl bir inanc növüdür. Allah Təala buyurur: «Hər kim inanaraq axirət həyatı istər və onun üçün lazımi şəkildə çalışarsa, onun əməyi mükafatla qarşılanar» (əl-İsra, 17:19)


İnsan həyatı ilə dünyanın varlığı, ancaq sonunda bütün edilənlərin sorğu-sual ediləcəyi bir axirət həyatının olması ilə anlam qazanır. Əks halda həyatın və dünyanın heç bir mənası olmayacaqdır. Bu da insanları ümidsizliyə, inamsızlığa sürükləyər. Ölüm yeni bir həyatın başlanğıcı deməkdir. Axirət inancı ilə insanın bu dünyadakı həyatına bir anlam verilir. Beləki insanın yaşayışı da böyük bir nizam ilə tənzimlənir. Axirətə iman insana sonsuzluğun yolunu açarkən ölümü də ən incə təfərrüatına qədər açıqlayaraq bir son olmadığını bildirməkdədir. İnsan dünya həyatında etdiyi bütün əməllərinin qarşılığını o gün görəcəkdir. «Kim zərrə qədər yaxşılıq edərsə onu görəcək və Kim zərrə miqdarı pislik edərsə qarşılığını görəcəkdir» (əz-Zilzal, 99:7-8)
Beləcə axirətə iman insana böyük bir ümid qaynağı olduğu kimi onu ədalətə və sonsuzluğa inandırır. Bu da adil, dürüst və sağlam bir toplumun meydana gəlməsinə səbəb olur.

Əl-İnsan sürəsində cənnətin təsfiri
1-İnsanın elə bir dövrü olub keçmişdir ki, o, xatırlanmağa layiq bir şey olmamışdır! (Yaxud insanın elə bir dövrü olub keçmişdir ki, o həmin dövrdə xatırlanası bir şey olmasın?! Əlbəttə, olmuşdur. İnsan əvvəlcə mövcud deyildi. Sonra o, yəni ulu babamız Adəm torpaqdan və sudan yoğrulub insan şəklinə salınmış, ona ruh verilmiş və o, həyat sürməyə başlamışdır. İnsanın nə üçün yaradıldığını əvvəlcə nə göy əhli, nə də o özü bilirdi. Tədriclə mələklər və o özü nə üçün yaradıldığını anladı).

2-Həqiqətən, Biz insanı (sonrakı mərhələdə ata-anasının toxumundan ibarət) qarışıq bir nütfədən yaratdıq. Biz onu (dünyada özünü necə aparacağı, hər şeyin xaliqi olan Allaha itaət edib-etməyəcəyi ilə) imtahana çəkəcəyik. Biz onu eşidən, görən yaratdıq.

3-Biz ona haqq yolu göstərdik. İstər (nemətlərimizə) minnətdar olsun, istər nankor (bu onun öz işidir).

4-Biz kafirlər üçün zəncirlər, qandallar və alovlu bir atəş hazırlamışıq.

5-Şübhəsiz ki, yaxşı əməl və itaət sahibləri (Cənnətdə) kafur qatılmış (şərabla dolu) qədəhdən içəcəklər.

6-O (kafur) elə bir çeşmədir ki, Allahın bəndələri ondan içəcək və onu (istədikləri yerə) asanlıqla axıdacaqlar.

7-Onlar (Cənnətə nail olacaq müttəqilər) elə kimsələrdirlər ki, verdikləri sözü (etdikləri nəziri) yerinə yetirər və dəhşətli (aləmi) bürüyəcək (şəri hər tərəfə yayılacaq) gündən (qiyamət günündən) qorxarlar.

8-Onlar öz iştahaları çəkdiyi (özləri yemək istədikləri) halda (və ya: Allah rizasını qazanmaq uğrunda) yeməyi yoxsula, yetimə və əsirə yedirərlər.

9-(Və sonra da yedirtdikləri kimsələrə belə deyərlər: ) “Biz sizi ancaq Allah rizasından ötrü yedirdirik. Biz sizdən (bu ehsan müqabilində) nə bir mükafat, nə də bir təşəkkür istəyirik.

10-Həqiqətən, biz Rəbbimizdən, çox sərt (müdhiş), çətin gündən (üzlərin dəhşətdən eybəcər kökə düşəcəyi, çöhrələrin tutulub qaralacağı qiyamət günündən) qorxuruq!”
11-Allah da onları o günün şərindən qoruyacaq, onlara gözəllik və sevinc bəxş edəcəkdir (üzlərinə təravət verəcək, qəlblərini sevindirəcəkdir).

12-Və onları etdikləri səbr müqabilində Cənnətlə və (geyəcəkləri) ipəklə mükafatlandıracaqdır.

13-Onlar orada (o cənnətlərdə) taxtlara söykənəcək, orada nə günəş (qızmar isti), nə də sərt soyuq görəcəklər.

14-(Cənnət ağaclarının) kölgələri üstlərinə düşəcək, meyvələri də onların ixtiyarında olacaqdır (istədikləri yerdə, istədikləri zaman onları dərib yeyə biləcəklər).

15-(Cənnətdəki xidmətçilər) onların ətrafında gümüş qablar və büllur qədəhlərlə dolanacaqlar.

16-Gümüşdən olan (çox şəffaf olduğu üçün bayırından içərisi görünən) elə büllur (qədəhlərlə) ki, (xidmətçilər) onları (sahiblərinə) münasib ölçüdə etmişlər.

17-Orada onlara zəncəfil qatılmış (zəncəfil dadı verən cənnət şərabı ilə dolu) badə də içirdiləcəkdir.

18-(Zəncəfil) orada (Cənnətdə) bir çeşmədir ki, (suyu boğazdan çox rahat keçdiyi üçün) Səlsəbil adlanır.

19-Onların dövrəsində həmişəcavan (xidmətçi) oğlanlar olacaqdır. Onları gördükdə, sanki (ətrafa) səpilmiş inci olduqlarını zənn edərsən.

20-(Orada) hara baxsan, nemət və böyük bir mülk görərsən.

21-(Cənnət əhlinin) əyinlərində taftadan və atlazdan (nazik və qalın ipəkdən) yaşıl libaslar olacaq, onlara gümüşdən bilərziklər taxılacaqdır. Rəbbi onlara çox pak bir şərab içirdəcəkdir.

22-(Onlara belə deyiləcəkdir: ) “Bu sizin (dünyada etdiyiniz yaxşı əməllərə görə) mükafatınızdır. Zəhmətiniz (Allah yanında) məqbuldur (təqdirəlayiqdir)!”
23-(Ya Peyğəmbər!) Həqiqətən, Biz Quranı sənə tədriclə (ayə-ayə, surə-surə) nazil etdik.

24-Elə isə Rəbbinin hökmünə səbr et və onlardan (Məkkə müşriklərindən) günahkar və nankor olana boyun əymə!

25-Səhər-axşam Rəbbinin adını zikr et! (Səhər, günorta və ikindi namazlarını qıl!)

26-Gecənin bir qismində Ona səcdə et (axşam, gecə namazlarını qıl) və gecə uzunu da Onu təqdis edib şəninə təriflər de! (Təhəccüd namazını qılıb gecəni ibadət içində keçir!)

27-Həqiqətən, bunlar (Məkkə müşrikləri) tez keçib gedəni (fani dünyanı) sevər, ağır günə (qiyamət gününə) dal çevirərlər.

28-Onları yaradan da, güclü-qüvvətli edən də (oynaqlarını bir-birinə bağlayan da) Bizik. Əgər istəsək, onları özləri kimilərlə əvəz edərik.

29-Həqiqətən, bu (surə) bir öyüd-nəsihətdir. Kim istəsə, Rəbbinə tərəf bir yol tutar (ibadət və itaətlə Allaha yaxınlaşar).

30-(Ey insanlar! Onu da bilin ki) Allah istəməsə, siz (bunu) istəyə bilməzsiniz. (Ancaq Allah istəsə, istəyə bilərsiniz). Həqiqətən, Allah (hər şeyi) biləndir, hikmət sahibidir!

31-(Allah) istədiyi kimsən Öz mərhəmətinə qovuşdurar. Zalımlara gəldikdə isə, (Allah) onlar üçün (axirətdə) şiddətli bir əzab hazırlamışdır!

Qeyd: Əziz Müsəlman bacı və qardaşlar. Əgər sizə oxumaq əziyyət olarsa o zaman 11-22 ayələri oxuyun və cənnətin gözəlliklərini təsəffür edin. Cənnət mükafati sözlə deyiləsi və şəkillərlə ifadə olunası deyil. Bizim düşündüyümüzdəndə gözəldir. Halbu ki, ora getmək bizim hər birimizin öz əlimizdədir. Sizcə belə yerdən imtina etmək olarmı? Elə isə dünya nəfsinə uyub axirəti unutmayın. Axirət daha xeyirli və əbədidir.

Cəhənnəm və Cənnət
[
Həmd olsun Allaha, aləmlərin Rəbbinə! Uca Allahın insanlara haqq dinlə göndərdiyi müqəddəs peyğəmbərə Məhəmmədə Allahın salavatı və salamı olsun! Hər bir müsəlman Rəhmli və Mərhəmətli Allaha, kainatı və insanları Onun yaratdığına, bizi yedizdirib qayğımıza qaldığına və yalnız Onun tərifə və ibadətə layiq olduğuna inanmalıdır. Müsəlman Allahın mələklərinə onların nurdan yaradıldığına və onların Yaradanın hər bir əmrini yerinə yetirmələrinə, Onun Kitablarına Zəbura, Tövrata, İncilə və Qurana inanmalı və Allahın müqəddəs Quranda yazılan hökmlərinə tabe olmalıdır. O, Tanrının peyğəmbərlərinə və elçilərinə inanmalı, peyğəmbərlərin sonuncusu olan Məhəmmədin (S,ə.v.) göstərişlərinə əməl etməli, həmçinin xeyrin və şərin Allahdan olmasına və hər şeyin Onun iradəsi ilə baş verməsinə şübhə etməməlidir. Həmçinin o, Allahın insanları yenidən dirildəcəyi və öz əməllərinə görə Onun qarşısında cavab verəcəkləri və həqiqətin aşkara çıxacağı Axirət gününə də inanmalıdır. Bu böyük gündə möminlər Cənnətə girəcək, kafirlər isə Cəhənnəm odu üçün yanacaq olacaqlar.

Bu gün insanların çoxu Allaha və Məhəmməd Peyğəmbərə (s.ə.v.) inandıqlarını bildirərək: Lə ilahə illə-llah, Muhəmmədən rəsulullah şəhadətini gətirirlər, amma Axirətə inanmırlar. Onlar həmçinin Cəhənnəmə və Cənnətə də şübhə edirlər və buna görə də tez-tez belə sözlər işlədirlər: Cəhənnəm də burdadır, Cənnət də.

Ey Allahın qulu! Sən insanların öz əməllərinin bəhrəsini görə bilməsi üçün yaradılmış Cəhənnəmə və Cənnətə inanmayana qədər sənin imanın düzgün olmayacaq. İnsan yerdə nə Cəhənnəmin dəhşətini, nə də Cənnətin nemətlərini görə bilməz, amma onların həqiqiliyini müqəddəs Quranın bir çox ayələri sübut edir. Cəhənnəmə və Cənnətə inanmayan müqəddəs Quranı da inkar etmiş olur. Quranı inkar edən isə, Peyğəmbərləri də inkar etmiş sayılır

Cəhənnəmdən qorunma

Uca Allah deyib: Ey iman gətirənlər! Özünüzü və əhli-əyalınızı elə bir oddan qoruyun ki, onun yanacağı insanlar və daşlar (daşdan düzəldilmiş bütlər), xidmətçiləri isə Allahın onlara verdiyi əmrlərə asi olmayan, buyurulduqlarını yerinə yetirən daş qəlbli (heç kəsə rəhm etməyən) və çox sərt təbiətli mələklərdir (ət-Təhrim,6). Allahın bu sözlərini eşidən hər kəs fikirləşməli və özünü oddan qorumaq üçün yaxşı işlər görüb günahlardan çəkinməlidir.

Ey Allahın qulu! Nə qədər ki, nəfəsin gedib-gəlir, əllərin sözünə baxır və ağzın söz tutur, üzünü Tanrıya çevir və özünü Cəhənnəmin odundan heç olmasa xurma qabığı ilə, bunu da tapmasan, xoş sözlə qoru.

Uca Allah deyib: Onların üstlərində və altlarında oddan sipər (kölgəlik) vardır. Allah Öz bəndələrini bununla (bu əzabla) qorxudur. Ey bəndələrim! Məndən qorxun! (əz-Zumər,16). Həqiqətən, Cəhənnəmin siması dəhşətlidir! İbn Abbas rəvayət edirdi ki, Peyğəmbər (s.ə.v.) belə deyib: Günəşin tutulması baş verəndə mən od gördüm. Mən, bundan dəhşətli mənzərə görməmişdim! (Müslim). Peyğəmbər, həmçinin deyib: Qiyamət günü yetmiş min səbəbi olan Od gətiriləcək. Hər səbəbi yetmiş min mələk sürükləyəcək (Müslim)

Təsvir edilməyən xoşbəxtlik

Uca Allah deyib: Allah da onları o günün şərindən qoruyacaq, onlara gözəllik və sevinc bəxş edəcəkdir. Və onları etdikləri səbr müqabilində Cənnətlə və (geyəcəkləri) ipəklə mükafatlandıracaqdır. Onlar orada taxtlara söykənəcək, orada nə günəş (qızmar isti), nə də sərt soyuq görəcəklər. (Cənnət ağaclarının) kölgələri üstlərinə düşəcək, meyvələri də onların ixtiyarında olacaqdır. (Cənnətdəki xidmətçilər) onların ətrafında gümüş qablar və büllur qədəhlərlə dolanacaqlar. Gümüşdən olan elə büllur ki, onları (sahiblərinə) münasib ölçüdə etmişlər. Orada onlara zəncəfil qatılmış şərab da içirdiləcəkdir. (Zəncəfil) orada bir çeşmədir ki, Səlsəbil adlanır. Onların dövrəsində həmişəcavan (xidmətçi ) oğlanlar olacaqdır. Onları gördükdə sanki (ətrafa) səpilmiş inci olduqlarını zənn edərsən. Hara baxsan nemət və böyük bir mülk görərsən. Əyinlərində taftadan və atlasdan yaşıl libaclar olcaq, onlara gümüşdən bilərziklər taxılacaqdır. Rəbbi onlara çox pak bir şərab içirdəcəkdir. (Onlara belə deyiləcəkdir:) Bu sizin mükafatınızdır. Zəhmətiniz (Allah yanında) məqbuldur! (əl-İnsan,11-22).

Əbu Hüreyrə danışırdı ki, Peyğəmbər (s.ə.v.) belə deyib: Böyük və Qüdrətli Allah deyib: Mən öz mömin bəndələrimə gözün görmədiyi, qulağın eşitmədiyi və ruhun hiss etmədiyini hazırlamışam. Əgər inanmırsınızsa oxuyun: Etdikləri əməllərin mükafatı olaraq onlar üçün göz oxşayan nə cür nemətlər gizlənib saxlanıldığını heç kəs bilməz! (əs-Səcdə,17) (Əl-Buxarı, Müslim).