İstək və Ehtiraslarını Tanrılaşdıranlar

İstək və Ehtiraslarını Tanrılaşdıranlar

[

Qu*ran*da nəf*sin fücurunu ifa*də et*mək üçün çox vaxt «hə*va» ter*mi*nin*dən is*ti*fa*də olu*nur. «Hə*va» lü*ğət*də «is*tək, eh*ti*ras, nəf*sin ar*zu və hə*və*si, şəh*vət, şəhvətə qar*şı şid*dət*li meyl, in*sa*nın po*zul*ma*sı*na yol açan bü*tün da*xi*li amil*lər» şək*lin*də izah edi*lir.

İn*kar*çı*lar nəf*sin bu ne*qa*tiv tə*rə*fi*ni, yə*ni «hə*va*nı» ye*ga*nə yol gös*tə*ri*ci* və ya məq*səd he*sab edir*lər. Bü*tün hə*yat*la*rı*nı öz həvalarını razı salmaq istiqamətində qu*rur*lar. Bu məq*səd*lə zehn*lə*ri*ni tamamilə is*tək*lə*ri*nin tə*min edil*mə*si*nə yö*nəl*dir və do*la*yı*sı i*lə di*nin in*sa*na öy*rət*di*yi hə*qi*qət*lə*ri qav*ra*ya bil*mə*yə*cək ha*la gə*lir*lər.

Al*lah həvalarının nə*za*rə*tində olan in*san*la*rın Qu*ra*nı və pey*ğəm*bər*lə*rin təb*li*ği*ni qav*ra*ya bil*mə*dik*lə*ri*ni be*lə bil*di*rir:

«On*la*rın içə*ri*sin*də elə*lə*ri də var*dır ki, sə*ni din*lə*yər, sə*nin ya*nın*dan çı*xıb ge*dən ki*mi elm ve*ril*miş kim*sə*lər*dən: «Bu sa*at o nə de*di?!» – de*yə so*ru*şar*lar. On*lar Al*la*hın ürək*lə*ri*nə mö*hür vur*du*ğu və öz nəfs*lə*ri*nə uy*muş kim*sə*lər*dir!» («Mu*həm*məd» su*rə*si, 16).

Nəf*si*ni ört-bas*dır edən, nəf*si*nin fücuruna təs*lim olan bir in*san hər ha*di*sə*də və mü*ha*ki*mə*də həvasının ha*kim*li*yi*nə mü*ra*ci*ət edir. Doğru və yanlış hə*va*nın is*tək və ar*zu*la*ra görə qiymətləndirilir. İn*san ar*tıq öz nəf*si*nə səc*də edir. Qu*ran*da in*sa*nın bu və*ziy*yə*tə düş*mə*si*nə «öz hə*və*si*ni tan*rı seç*mə*si» adı ve*ri*lir. Al*lah «Ca*si*yə» su*rə*sin*də*ki ayə*də bu və*ziy*yə*ti be*lə diq*qə*tə çat*dı*rır:

«Nəf*si*ni özü*nə tan*rı edən və Al*la*hın bi*lə*rək*dən yol*dan çı*xart*dı*ğı, qu*la*ğı*nı və qəl*bi*ni mö*hür*lə*di*yi, gö*zü*nə də pər*də çək*di*yi kim*sə*ni gör*dün*mü? Al*lah*dan baş*qa kim onu doğ*ru yo*la sa*la bi*lər?! Mə*gər dü*şü*nüb ib*rət al*mır*sı*nız?» («Ca*si*yə» su*rə*si, 23).

İs*tə*yi və hə*və*si yö*nün*də hə*rə*kət et*di*yi üçün ağ*la*gəl*məz ha*la dü*şən in*san, ey*ni za*man*da, Qu*ran*da gör*mə*yən və eşit*mə*yən ki*mi mü*əy*yən*ləş*di*ril*miş*dir. Ağıl*lı mö*min*lər isə yax*şı ilə pi*si ayı*ran an*la*yı*şa (fə*ra*sə*tə) və ha*di*sə*lə*rə ha*kim olan dünyagörüşünə, qav*ra*yı*şa (bə*si*rə*tə) ma*lik olur*lar. Qu*ran*da həvalarına uy*duq*la*rı üçün dü*şün*mə qa*bi*liy*yət*lə*ri*ni iti*rən və yo*lu*nu azan in*san*lar və cə*miy*yət*lər*lə bağ*lı çox*lu ayələr var*dır. Bu ayə*lər*dən bə*zi*lə*ri belədir:

«De: «Ey ki*tab əh*li! Di*ni*niz*də haq*sız ye*rə if*ra*ta var*ma*yın. Əv*vəl*cə yo*lu*nu az*mış, bir çox*la*rı*nı da az*dır*mış və doğ*ru yol*dan çıx*mış bir tay*fa*nın nəf*si*nin is*tək*lə*ri*nə (həvasına) uy*ma*yın!»« («Mai*də» su*rə*si, 77).

«De: «Si*zin Al*lah*dan qey*ri ta*pın*dı*ğı*nız büt*lə*rə iba*dət et*mək mə*nə qa*da*ğan edil*miş*dir». De: «Mən si*zin nəf*si*ni*zin is*tək*lə*ri*nə (həvanıza) əs*la uy*ma*ram. Be*lə ola bi*lə*cə*yi təq*dir*də mən (haqq yol*dan) azar və doğ*ru yo*la yö*nəl*miş*lər*dən ol*ma*ram!»« («Ənam» su*rə*si, 56).

«Si*zə nə olub ki, üs*tün*də Al*la*hın adı çə*kil*miş hey*van*la*rın ətin*dən ye*mə*yə*si*niz. Hal*bu*ki məc*bu*riy*yət qar*şı*sın*da (ye*mə*li) ol*du*ğu*nuz şey*lər is*tis*na edil*mək*lə, ha*ram bu*yur*duq*la*rı*nı ar*tıq O mü*fəs*səl şə*kil*də si*zə bil*dir*miş*dir. Şüb*hə*siz ki, çox*la*rı bil*mə*dik*lə*rin*dən nəfs*lə*ri*nin is*tək*lə*ri*nə (həvalarına) uya*raq düz yol*dan az*dı*rar*lar. Rəb*bin həd*di aşan*la*rı ən yax*şı ta*nı*yan*dır!» («Ənam» su*rə*si, 119).

«Be*lə*lik*lə, Biz onu ərəb*cə bir hökm ola*raq na*zil et*dik. Əgər sə*nə gə*lən elm*dən son*ra nəfs*lə*ri*nin is*tək*lə*ri*nə (həvalarına) uy*san, sə*ni Al*la*hın əza*bın*dan qo*ru*yan və qur*ta*ran ol*maz!» («Sad» su*rə*si, 37).

«Nəf*si*ni (həvasını) özü*nə tan*rı edə*ni gör*dün*mü? Onun və*ki*li sən*mi ola*caq*san?» («Fur*qan» su*rə*si, 43).

«Ey iman gə*ti*rən*lər! Şa*hid*li*yi*niz si*zin özü*nü*zün, ata-ana*nı*zın, ya*xın qo*hum*la*rı*nı*zın əley*hi*nə ol*sa be*lə, əda*lət*dən möh*kəm ya*pı*şan Al*lah şa*hi*di olun! Əley*hi*nə şa*hid*lik edə*cə*yi*niz şəxs is*tər döv*lət*li, is*tər ka*sıb ol*sun, hər hal*da Al*lah on*la*rın hər iki*si*nə siz*dən da*ha ya*xın*dır. Nəf*si*ni*zin is*tə*yi*nə (həvanıza) uyub haq*dan üz çe*vir*mə*yin! Əgər di*li*ni*zi əyib büz*sə*niz və ya doğ*ru şə*ha*dət ver*mək*dən, ya*xud ümu*mən şa*hid*lik*dən bo*yun qa*çır*sa*nız, bi*lin ki, Al*lah et*di*yi*niz iş*lər*dən xə*bər*dar*dır!» («Ni*sa» su*rə*si, 135).

«La*kin öz*lə*ri*nə zülm edən*lər na*dan*lıq*la nəfs*lə*rin*dən gə*lən is*tək*lə*ri*nə (həvalarına) uy*du*lar. Al*la*hın yol*dan çı*xart*dıq*la*rı*nı doğ*ru yo*la kim sa*la bi*lər? On*la*ra kö*mək edə bi*lən kəs*lər də ol*maz!» («Rum» su*rə*si, 29).

«Eh*ti*yat*lı ol ki, da*nıb nəf*si*nin is*tək*lə*ri*nə (həvasına) uyan bir kəs sə*ni ona inan*maq*dan ya*yın*dır*ma*sın, yox*sa məhv olar*san!» («Ta*ha» su*rə*si, 16).

«Əgər haqq on*la*rın nəfs*lə*ri*nin is*tək*lə*ri*nə (həvalarına) ta*be ol*say*dı, göy*lər, yer və on*lar*da olan*lar kor*la*nıb ge*dər*di. Xeyr, Biz on*lar üçün öyüd-nə*si*hət gə*tir*dik, on*lar isə öz*lə*ri*nə edi*lən öyüd-nə*si*hət*dən üz dön*də*rir*lər» («Mu*mi*nun» su*rə*si, 71).

Hə*va in*sa*nı bir çox meyil*lə*rə cəlb edir, onun göz*lə*ri*ni kor edir. Bu və*ziy*yət*də*ki in*san da əbə*di fə*la*kə*ti*nə doğ*ru sü*rət*lə irə*li*lə*yir.İstək və Ehtiraslarını Tanrılaşdıranlar Aprel 1, 2010
Posted by fayuu in Mənəviyyat.
Tags: Allah, ehtiras, fücur, haqsız, heves, həva, həvəs, istek, istək, mömin, nefs, nəfs, Quran, şəhvət
trackback
Qu*ran*da nəf*sin fücurunu ifa*də et*mək üçün çox vaxt «hə*va» ter*mi*nin*dən is*ti*fa*də olu*nur. «Hə*va» lü*ğət*də «is*tək, eh*ti*ras, nəf*sin ar*zu və hə*və*si, şəh*vət, şəhvətə qar*şı şid*dət*li meyl, in*sa*nın po*zul*ma*sı*na yol açan bü*tün da*xi*li amil*lər» şək*lin*də izah edi*lir.

İn*kar*çı*lar nəf*sin bu ne*qa*tiv tə*rə*fi*ni, yə*ni «hə*va*nı» ye*ga*nə yol gös*tə*ri*ci* və ya məq*səd he*sab edir*lər. Bü*tün hə*yat*la*rı*nı öz həvalarını razı salmaq istiqamətində qu*rur*lar. Bu məq*səd*lə zehn*lə*ri*ni tamamilə is*tək*lə*ri*nin tə*min edil*mə*si*nə yö*nəl*dir və do*la*yı*sı i*lə di*nin in*sa*na öy*rət*di*yi hə*qi*qət*lə*ri qav*ra*ya bil*mə*yə*cək ha*la gə*lir*lər.

Al*lah həvalarının nə*za*rə*tində olan in*san*la*rın Qu*ra*nı və pey*ğəm*bər*lə*rin təb*li*ği*ni qav*ra*ya bil*mə*dik*lə*ri*ni be*lə bil*di*rir:

«On*la*rın içə*ri*sin*də elə*lə*ri də var*dır ki, sə*ni din*lə*yər, sə*nin ya*nın*dan çı*xıb ge*dən ki*mi elm ve*ril*miş kim*sə*lər*dən: «Bu sa*at o nə de*di?!» – de*yə so*ru*şar*lar. On*lar Al*la*hın ürək*lə*ri*nə mö*hür vur*du*ğu və öz nəfs*lə*ri*nə uy*muş kim*sə*lər*dir!» («Mu*həm*məd» su*rə*si, 16).

Nəf*si*ni ört-bas*dır edən, nəf*si*nin fücuruna təs*lim olan bir in*san hər ha*di*sə*də və mü*ha*ki*mə*də həvasının ha*kim*li*yi*nə mü*ra*ci*ət edir. Doğru və yanlış hə*va*nın is*tək və ar*zu*la*ra görə qiymətləndirilir. İn*san ar*tıq öz nəf*si*nə səc*də edir. Qu*ran*da in*sa*nın bu və*ziy*yə*tə düş*mə*si*nə «öz hə*və*si*ni tan*rı seç*mə*si» adı ve*ri*lir. Al*lah «Ca*si*yə» su*rə*sin*də*ki ayə*də bu və*ziy*yə*ti be*lə diq*qə*tə çat*dı*rır:

«Nəf*si*ni özü*nə tan*rı edən və Al*la*hın bi*lə*rək*dən yol*dan çı*xart*dı*ğı, qu*la*ğı*nı və qəl*bi*ni mö*hür*lə*di*yi, gö*zü*nə də pər*də çək*di*yi kim*sə*ni gör*dün*mü? Al*lah*dan baş*qa kim onu doğ*ru yo*la sa*la bi*lər?! Mə*gər dü*şü*nüb ib*rət al*mır*sı*nız?» («Ca*si*yə» su*rə*si, 23).

İs*tə*yi və hə*və*si yö*nün*də hə*rə*kət et*di*yi üçün ağ*la*gəl*məz ha*la dü*şən in*san, ey*ni za*man*da, Qu*ran*da gör*mə*yən və eşit*mə*yən ki*mi mü*əy*yən*ləş*di*ril*miş*dir. Ağıl*lı mö*min*lər isə yax*şı ilə pi*si ayı*ran an*la*yı*şa (fə*ra*sə*tə) və ha*di*sə*lə*rə ha*kim olan dünyagörüşünə, qav*ra*yı*şa (bə*si*rə*tə) ma*lik olur*lar. Qu*ran*da həvalarına uy*duq*la*rı üçün dü*şün*mə qa*bi*liy*yət*lə*ri*ni iti*rən və yo*lu*nu azan in*san*lar və cə*miy*yət*lər*lə bağ*lı çox*lu ayələr var*dır. Bu ayə*lər*dən bə*zi*lə*ri belədir:

«De: «Ey ki*tab əh*li! Di*ni*niz*də haq*sız ye*rə if*ra*ta var*ma*yın. Əv*vəl*cə yo*lu*nu az*mış, bir çox*la*rı*nı da az*dır*mış və doğ*ru yol*dan çıx*mış bir tay*fa*nın nəf*si*nin is*tək*lə*ri*nə (həvasına) uy*ma*yın!»« («Mai*də» su*rə*si, 77).

«De: «Si*zin Al*lah*dan qey*ri ta*pın*dı*ğı*nız büt*lə*rə iba*dət et*mək mə*nə qa*da*ğan edil*miş*dir». De: «Mən si*zin nəf*si*ni*zin is*tək*lə*ri*nə (həvanıza) əs*la uy*ma*ram. Be*lə ola bi*lə*cə*yi təq*dir*də mən (haqq yol*dan) azar və doğ*ru yo*la yö*nəl*miş*lər*dən ol*ma*ram!»« («Ənam» su*rə*si, 56).

«Si*zə nə olub ki, üs*tün*də Al*la*hın adı çə*kil*miş hey*van*la*rın ətin*dən ye*mə*yə*si*niz. Hal*bu*ki məc*bu*riy*yət qar*şı*sın*da (ye*mə*li) ol*du*ğu*nuz şey*lər is*tis*na edil*mək*lə, ha*ram bu*yur*duq*la*rı*nı ar*tıq O mü*fəs*səl şə*kil*də si*zə bil*dir*miş*dir. Şüb*hə*siz ki, çox*la*rı bil*mə*dik*lə*rin*dən nəfs*lə*ri*nin is*tək*lə*ri*nə (həvalarına) uya*raq düz yol*dan az*dı*rar*lar. Rəb*bin həd*di aşan*la*rı ən yax*şı ta*nı*yan*dır!» («Ənam» su*rə*si, 119).

«Be*lə*lik*lə, Biz onu ərəb*cə bir hökm ola*raq na*zil et*dik. Əgər sə*nə gə*lən elm*dən son*ra nəfs*lə*ri*nin is*tək*lə*ri*nə (həvalarına) uy*san, sə*ni Al*la*hın əza*bın*dan qo*ru*yan və qur*ta*ran ol*maz!» («Sad» su*rə*si, 37).

«Nəf*si*ni (həvasını) özü*nə tan*rı edə*ni gör*dün*mü? Onun və*ki*li sən*mi ola*caq*san?» («Fur*qan» su*rə*si, 43).

«Ey iman gə*ti*rən*lər! Şa*hid*li*yi*niz si*zin özü*nü*zün, ata-ana*nı*zın, ya*xın qo*hum*la*rı*nı*zın əley*hi*nə ol*sa be*lə, əda*lət*dən möh*kəm ya*pı*şan Al*lah şa*hi*di olun! Əley*hi*nə şa*hid*lik edə*cə*yi*niz şəxs is*tər döv*lət*li, is*tər ka*sıb ol*sun, hər hal*da Al*lah on*la*rın hər iki*si*nə siz*dən da*ha ya*xın*dır. Nəf*si*ni*zin is*tə*yi*nə (həvanıza) uyub haq*dan üz çe*vir*mə*yin! Əgər di*li*ni*zi əyib büz*sə*niz və ya doğ*ru şə*ha*dət ver*mək*dən, ya*xud ümu*mən şa*hid*lik*dən bo*yun qa*çır*sa*nız, bi*lin ki, Al*lah et*di*yi*niz iş*lər*dən xə*bər*dar*dır!» («Ni*sa» su*rə*si, 135).

«La*kin öz*lə*ri*nə zülm edən*lər na*dan*lıq*la nəfs*lə*rin*dən gə*lən is*tək*lə*ri*nə (həvalarına) uy*du*lar. Al*la*hın yol*dan çı*xart*dıq*la*rı*nı doğ*ru yo*la kim sa*la bi*lər? On*la*ra kö*mək edə bi*lən kəs*lər də ol*maz!» («Rum» su*rə*si, 29).

«Eh*ti*yat*lı ol ki, da*nıb nəf*si*nin is*tək*lə*ri*nə (həvasına) uyan bir kəs sə*ni ona inan*maq*dan ya*yın*dır*ma*sın, yox*sa məhv olar*san!» («Ta*ha» su*rə*si, 16).

«Əgər haqq on*la*rın nəfs*lə*ri*nin is*tək*lə*ri*nə (həvalarına) ta*be ol*say*dı, göy*lər, yer və on*lar*da olan*lar kor*la*nıb ge*dər*di. Xeyr, Biz on*lar üçün öyüd-nə*si*hət gə*tir*dik, on*lar isə öz*lə*ri*nə edi*lən öyüd-nə*si*hət*dən üz dön*də*rir*lər» («Mu*mi*nun» su*rə*si, 71).

Hə*va in*sa*nı bir çox meyil*lə*rə cəlb edir, onun göz*lə*ri*ni kor edir. Bu və*ziy*yət*də*ki in*san da əbə*di fə*la*kə*ti*nə doğ*ru sü*rət*lə irə*li*lə*yir.
(məqalə harun yahya)