İnsanlar imani mövzularda necə aldanırlar?

İlk insan Adəm (ə.s.)dan bəri insanlıq, bir-birinə zidd iki yolda getmişdilər. Bu, qiyamətə qədər də belə davam edəcək.

Bu yollardan biri, iman və hidayət yolu; digəri də küfr və dəlalət yoludur.



İnsaf və vicdan işığında baxıldığında, bütün gözəlliklərin, xeyr və kəmalatın, hüzur və səadətin iman yolunda; çirkinlik, şər, pislik və haqqa təcavüzlərin də küfr yolunda olduğu açıq bir şəkildə görüləcək.



Xarici dünyadakı bu qütbləşmə və ziddləşmə, insanın iç dünyasında da cərəyan etməkdə, duyğular və hisslər arasında qarşıdurma şəklində ortaya çıxmaqdadır. Ürək, ağıl, vicdan insanı iman yoluna sövq edərkən, nəfs, hiss, həva və qorxu da inkar yoluna aparar.

İnsanın iç dünyası bu ziddlərin vuruşmalarına hər vaxt səhnə olar. Bunlardan hansı üstün olsa, insan o cəbhədə yerini alar, o yolda getməyə başlar.



Bu sahədə, insanı küfrə sövq edən, fikri pozğunluğa (dəlalətə) salan səbəblərin mühümləri üzərində dayanacağıq.

1 - Cahillik

Keçmişdə və indiki vaxtda insanların küfrə girməsinə səbəb olan səbəblərin başında Cahillik gəlir. Göy araşdırmaları edən insan da əgər Allaha inanmırsa, inanmamasındakı birinci səbəb Cahillikdir.

Cahilliyin bir səbəbi də, fanatizm və təqliddir. Keçmiş Peyğəmbərlər, qövmlərini imana və tövhidə dəvət edərkən, qarşılarına çıxan ən böyük maneə, bu olmuşdur. Onlar, qövmlərinin fanatizmi və atalarının pozğun inanclarına kor-koranə bağlılıqları ilə ciddi mübarizə aparmışlar.

Quranda da bu xüsus üzərində əhəmiyyətlə dayanılar.

Əmr bin Asın, bir gün: "Sən ağıllı bir adamsan, İslamı qəbulda gecikməyinə nə səbəb oldu?" deyə soruşulmuşdu. Əmr bin Asın cavabı düşündürücü və mövzumuza işıq tutucudur:

"Biz, bizdən əvvəlki qurşaqdan yaşlı-təcrübəli, bizə hakim bir birliklə bir yerdə olurduq. Onlar qarşılıqlı dağlar arasındakı bir dağ yolunu tutub getdilər. Biz də oraya çıxana qədər onlara tabe olduq. Onlar Peyğəmbəri (s.ə.s.) inkar etdilər. Onlarla birlikdə biz də inkar etdik. O zaman etdiyimiz iş üzərində heç düşünmədik. Yalnız onları təqlid etdik. Onlar ölüb gedincə, işlər bizə qaldı. Özümüz düşünüb qərar vermək məcburiyyətində qaldıq. Peyğəmbərin (s.ə.s.) işinə şəxsən baxıb doğruluğunu anlayınca, İslam sevgisi ürəyimizə düşdü..."

İndiki vaxtda da vəziyyət dəyişmiş deyil. Müasir inkarçılar da, özlərinə böyük tanışları, ustad qəbul etdikləri şəxslərin qanunlarına, ideoloji fikirlərinə, fanatizmlə bağlı, kor-koranə sadiqdirlər.



2 - Qürur

İnsanların iman yoluna girmələrinə mane olan ikinci xüsus, qürurdur. Şeytanın Haqqdan azmasına və rəhmətdən qovulmasına, bu duyğu səbəb olmuşdur.

Qürur, böyüklənmə və özünü yüksək görmə hissidir. Qürur duyğusunun əsl yeri, Allah hesabına, bütün kafir və inkarçılara qarşı üstün olmaq, imanın izzətini qorumaq uğrunda heç kimə baş əyməməkdir. Lakin düşüncəsizlik və qəflət üzündən bu duyğu insanı yoldan çıxarar, Allaha və Rəsuluna üsyan bayrağını açdırar. Necə ki Nəmrudun və Fironun qüruru, onları, Allaha qarşı üstünlük göstərməyə sövq edərkən; Əbu Cəhilin qüruru da özünü Hz. Peyğəmbərə qarşı üstün görməyə sövq etmişdir.



3 - Duyğu yanılmaları və səhv qiymətləndirmələr

İnsanı küfrə atan mühüm bir səbəb də, pozulma deyilən duyğuların yanılmasıdır. Eynilə suyun içindəki bir cisimi qırılmış kimi səhv görmə, hökmü ona görə vermə və o hökm üzərində fikir icra etmədir.

Bu xüsusu Bədiüzzaman Həzrətləri belə ifadə edər:

"İnsan fitrətən hörmət edilən olduğundan haqqı axtarır. Bəzən batil əlinə gəlir, haqq zənn edərək qoynunda saxlayar. Həqiqəti qazarkən, qocasız dəlalət başına düşər, həqiqət zənn edərək başına geydirir."

Adamı inkarçılığa sürüyən pozulmanın bir çox səbəbləri vardır. Mühümlərindən bəzilərini bu şəkildə sıralaya bilərik:

a) Maddi məsələlərlə davamlı məşğuliyyət, insanı mənəviyyatdan uzaqlaşdırar. İman həqiqətlərinə qarşı insanı anlayışsız hala gətirər.

b) Allah Təalanı yaratdığı varlıqlara (məxluqata) müqayisə etmək də, mühüm bir yanılma və inkar səbəbidir. Allah kainatın yaradıcısıdır. Hər şey ONun məxluqudur. Usta, əsərinə bənzəməyəcəyi kimi Kainatın yaradıcısı da kainata bənzəməyəcək.

c) İmani məsələlərin ucalığı səbəbiylə, ağlın onların mahiyyətini tamamilə qavraya bilməyəcəyini düşünməmək... Bir şeyin varlığını bilmək başqa, mahiyyətini bilmək başqadır. Kainatda varlığını bildiyimiz halda, mahiyyətlərini bilmədiyimiz o qədər çox şey var ki... Mahiyyətini qavraya bilməyişimiz, o şeylərin varlığını inkar etməyi necə tələb etmirsə Allah Təalanın, mələklərin, Cənnət və Cəhənnəmin mahiyyətlərini bilməməmiz də onları inkar etməyi tələb etməz.

d) Kafirlərin say tərəfdən çoxluğu, onların bəzi imani məsələlərin inkarında birləşmələri də insanı dəlalətə atan səbəblərdən biridir. Halbuki, qiymət və əhəmiyyət, say çoxluğunda deyil. Necə ki, heyvanlar, say tərəfindən böyük bir əksəriyyətə sahibkən, insan bütün heyvan növləri üstündə hakim olmuşdur.

e) Mənəviyyatda ixtisas sahibi kəslərə müraciət etməmək... Bir elmin münaqişə mövzusu olmuş bir məsələsində, o elmi bilməyən kəslərin, başqa bir elmdə nə qədər böyük və qüdrətli də olsalar, sözləri etibarlı deyil. Məsələn, böyük bir mühəndisin, bir xəstəliyi diaqnoz və müalicəsində bir Tibb şagirdi qədər sözü keçməz. Eyni şey mənəvi məsələlərdə də etibarlıdır. Maddə ilə çox məşğul olduğundan mənəviyyatdan uzaqlaşmış, ağlı gözünə gəlmiş, mənəvi məsələləri idrakı daralmış kəslərin mənəvi məsələlərdəki inkarları etibarlı ola bilməz. Başda Peyğəmbərimiz olaraq ümumi 124 min Peyğəmbər və əsrlərcə yetişmiş böyük alimlər imani məsələlərdə ixtisas sahibidirlər. O məsələlərdə onların sözləri dinlənir.


4 - Günahlara mübtəla olmaq

İşlənən hər bir günah, insanın ürək və ruhunda yaralar açar, iman nurunu qarartmağa başlar, insan günahda israr etdikcə ürəyi, qaralaşıb qatılaşaraq iman nurunu tamamilə itirəcək dərəcəyə gəlir. Bu baxımdan hər günah içində küfrə gedəcək bir yol vardır.

İşlənən günahların ləkələri tövbə ilə dərhal silinməzsə, ürəyi tamamilə örtüb insanı küfrə qədər apara bilər.

Menbe: suallarlaislam.com