İmanın əsaslarını qısaca izah edərsiniz?

İmanın altı şərti vardır: Bunlar, Allaha, axirətə, mələklərə, kitablara, peyğəmbərlərə, taleyə iman etməkdir. Bir insanın mömin ola bilməsi üçün bu altı əsasın hamısına inanması lazımdır. Bir tək iman şərtinə inanmayan insan, mömin ola bilməz. Çünki, iman əsasları bir-biriylə əlaqəlidir.

1- Allaha İman:

İman əsaslarının birincisi Allahın varlığına və birliyinə inanmaqdır. Bir Müsəlman hər şeydən əvvəl iman edər ki Allah vardır və birdir; bu kainat Onun əsəridir. Nə şəxsində, nə sifətlərində, nə də hərəkətlərində ortağı, bərabəri və bənzəri yoxdur. Sifətləri məxluqatın sifətlərinə bənzəməz.

Bütün varlıqlar Allahın varlığına dəlalət etdiyi kimi birliyinə də dəlalət etməkdədir.

Əzəli və əbədi olub, zamanda, məkandan, dəyişməkdən, ehtiyacdan, acizlikdən, qüsurdan uzaqdır. Bu sifətlərə sahib olacaq bir başqa varlıq düşünülə bilməz.

Allahın bütün sifətləri hər şeyi əhatə etmişdir. Hər şey onun iradəsinə tabedir. Rəhman, Rəhm, Gafur kimi camalı adları olduğu kimi, Kahhar, Cəbbar, Müntakim kimi cəlalı adları da vardır. Özünə iman edənlərə lütf ilə rəftar edər. Küfr və üsyan əhlini də əzabına çatdırar.

İbadət ancaq Allaha edilə bilər. İnsanların dünya və axirət səadəti Onun əmr və qadağanlarına uyğun gəlməklə reallaşar. Bu bir ilahi qanundur; bunda bir dəyişmə düşünülə bilməz.

İnsan ağlı, Allahın şəxsini, mahiyyət və həqiqətini anlaya bilməz. Çünki ağıl məxluqdur və məhduddur. Cənabı Haqqın şəxs və sifətləri sonsuzdur. Məhdud olanın, sonsuzu əhatə edə bilməyəcəyi açıq bir həqiqətdir. Yəni, xatirə hər nə gəlirsə Allah onun başqasıdır.

Allahın, şəxsində şəriki olmadığı kimi hərəkətlərində də şəriki yoxdur. Bütün varlıq aləminin tək yaradıcısı, tək maliki və tək hakimidir. Səbəbləri yaradan Allah olduğu kimi, səbəblərdən çıxan nəticələri də yaradan yenə Odur; ağacı O yaratdığı kimi meyvəni də O yaradar.

Şükür və ibadət, həmd və səna ancaq Ona məxsusdur. Möminlər tək Allaha ibadət etdikləri kimi köməyi də ancaq Allahdan diləyərlər: "Tək sənə qulluq edər və tək səndən kömək diləyərik." (Fatihə Surəsi, 5)

Bir günah işlədiklərində də tövbələrini birbaşa Allaha edərlər. Çünki insanların Allaha qarşı işlədikləri günahı Allahdan başqası bağışlaya bilməz.



2- Mələklərə İman:

İmanın bir başqa şərti də mələklərə imandır. Hər Müsəlman iman edər ki; Cənabı Haqqın mələk adında lətif məxluqları vardır. Bunlar Allahı təsbeh edər, ayrıca özlərinə verilən digər vəzifələri də yerinə yetirərlər. Üsyansız olan bu məxluqlar bəşər kimi bir imtahana tabe deyildirlər; fitrətləri saf, özləri günahsız, mövqeləri sabitdir.



3- Kitablara İman:

İmanın şərtlərindən biri də səmavi kitablara imandır. İnsan, ağıl vasitəsilə Allahın varlığını və birliyini bilsə belə, Onun əmr və qadağan etdiklərinin nələr olduğunu, Ona qarşı ibadət vəzifəsini necə edəcəyini, qısacası Allahın nələrdən razı olub olmayacağını idrak edə bilməz. Bunun üçün Cənabı Haqq, səmavi kitablar endirmişdir. Səmavi kitabların yüz dənəsi səhifələr halında, dörd dənəsi isə kitab halında nazil olmuşdu. Bu dörd səmavi kitab, nazil olma sırasına görə, Zəbur, Tövrat, İncil və Qurandır.



4- Peyğəmbərlərə İman:

Bir başqa iman şərti də peyğəmbərlərə imandır. Cənabı Haqqın, insanları, yenə insan növündən bir peyğəmbərlə xəbərdarlıq etməsi İlahi bir qanundur.

Peyğəmbərlik bəşər üçün əzm bir ehtiyac və böyük bir nemətdir. Cənabı Haqq, bu mürşid və rəhbərlərin vasitəsiylə insanlara hidayət yollarını göstərmişdir.

Peyğəmbərlərin vəzifəsi, vəhy və ilham yoluyla Cənabı Haqqdan aldıqları əmrləri bəşəriyyətə təbliğ etmək, dünya və axirət səadətinin yollarını onlara göstərməkdir. Bu şəxslərin iki cəhətləri vardır. Biri "qulluq", digəri "risalət"(İlahi elçilik)dir. Qulluq cəhətiylə Allahın əmr və qadağanlarına ən mükəmməl mənada, əskiksiz uyğunlaşdırar; bu sahədə insanlara nümunə olarlar. Risalət cəhətiylə, insanlara haqq və həqiqəti təbliğ edərlər.



5- Axirətə İman:

İmanın ən mühüm bir şərti də; öldükdən sonra dirilməyə və axirət həyatına imandır. İnsanlara, bu dünya həyatında həm maddi, həm də mənəvi nemətlər lütf edən Cənabı Haqq, bu dünya imtahanını qazanan sevimli qullarını cənnətdə yenə həm cismani, həm də ruhani həddsiz nemətlərə verəcək.

Payız mövsümündə ölən bütün bitkiləri və heyvanları, baharda yenidən həyata qovuşduran Allah, əlbəttə vəfat edən insanları da axirətdə yenidən dirildəcək. Bu Onun həm rəhmətinin həm də ədalətinin gərəyidir.



6- Taleyə İman:

İmanın şərtlərindən biri də taleyə imandır. Tale iki qisimdir. Birincisi; kainatdakı hər varlığın, "şəxsi, şəkli və bütün xüsusiyyətləriylə" Allahın elmində təqdir edilməsi və buna görə yaradılmasıdır. Bu sahə imtahana mövzu deyil.

İkincisi isə; insanın cüzi iradəsinə baxar. İnsan, cüzi iradəsi ilə xeyr olsun, şər olsun hər nəyi seçər və nəyi işlərsə Allah onu yaradar. İnsan bu ikinci qisimdən məsuldur. Cənnət və cəhənnəm, insan iradəsinə təqdim edilən bu seçim haqqının meyvələridir.

Menbe: suallarlaislam.com