CahiliyyƏ cƏmiyyƏtindƏ qadının yeri

CAHİLİYYƏ CƏMİYYƏTİNDƏ QADIN XARAKTERİ

[

Cahiliyyə cəmiyyətində qadın xarakteri mədəniyyət səviyyəsindən asılı olmayaraq, cəmiyyətin hər təbəqəsi tərəfindən tətbiq olunur. Bunun səbəbi isə, cəmiyyətin bütün üzvlərinin, bu xarakteri qız uşaqlarına kiçik yaşlardan etibarən cazibədar göstərmələridir. Uşaqlıq illərindən etibarən ətrafdakı insanlardan eyni təlqinləri alaraq tərbiyə edilən qız uşaqları cəmiyyət tərəfindən özləri üçün uyğun hesab edilən bu xarakteri çox vaxt heç sorğu-sual etmədən qəbul edirlər. Analarını və ətraflarındakı digər qadınları müşahidə edərək, yetkin insan olduqları zaman hansı xarakterdə olacaqları və həyatlarını hansı ideallar üzərinə quracaqları mövzusunda müəyyən bir fikir formalaşdırarlar. Ətraflarındakı bu insanlardan eşitdikləri sözləri, onlardan gördükləri davranışları təkrarlayar, onlar kimi ola bilmək üçün səy göstərərlər. Nəticə olaraq da, daha fərqli bir modellə qarşılaşmadıqları üçün özləri üçün ən ideal şəxsiyyətin bu olduğunu sanaraq, böyüklərindən gördükləri eyni qadın xarakterinin qüsursuz kopiyası olurlar.

Əlbəttə, əvvəlki bölmələrdə də qeyd edildiyi kimi, cahiliyyə cəmiyyətində geniş şəkildə yaşanılan bu xarakterin səhvlərini görən və bu xarakteri mənimsəməyən qadınlar da var. Ancaq bu yanlışlığı görmələri, yenə də onları cahiliyyə qadın xarakterindən uzaqlaşdırmağa kifayət etmir. Bəlkə, bu yanlışlıqların bir qismindən xilas ola bilirlər, amma şəxsiyyətlərini təyin edən meyarlar yenə Quran əxlaqından kənar və cahiliyyə qaydalarına əsaslandığı üçün, yaşadıqları xarakter yenə də müxtəlif yanlışlıqlarla doludur. Bu səbəbdən bu kəslərin cahiliyyə cəmiyyətində geniş şəkildə yaşanan qadın xarakterindən fərqlilikləri, təməldə onları aşağı səviyyədə görüb özlərini bu təsnifatın xaricində tutmaları ilə məhdudlaşır. Çünki Allahın Quranda bildirdiyi müsəlman qadın xarakteri yaşanmadığı təqdirdə, ortaya çıxacaq olan hər şəxsiyyət şübhəsiz ki, səhvlərlə dolu olacaq.

Cahiliyyə cəmiyyətlərindəki qadın xarakterinin ümumi xüsusiyyətlərini araşdırdığımızda, adı hər nə qədər "iş qadını" ya da "evdar qadın" olaraq dəyişsə də, bu kəslərin əsasən ortaq bir xarakterin damı altında birləşdiklərini görərik. Belə ki, kişi və ya qadın, kiçik və ya böyük, cəmiyyətin hər hansı bir fərdindən soruşulsa, qadın xarakteri haqqında dilə gətirəcəkləri təəssüratlar demək olar ki, bir-birinin eyni olacaq. Bunlar arasında ən vacib olanlarından biri isə, qadınların kişilər qədər güclü və dözümlü ola bilməyəcəklərinə dair inancdır. Cəmiyyətin kişi fərdləri qədər, qadınların bəziləri də bu fikri qəbul etmişlər. Özlərinə yaraşdırılan "qorunan" xarakter səbəbindən heç vaxt "qoruyan" şəxslər mövqeyində ola biləcəklərini düşünməmişlər. Kişidən daha aciz və daha bacarıqsız olduqlarına inandıqlarından, ümumiyyətlə maddi-mənəvi cəhətdən özlərinə baxa biləcək, təhlükələrə qarşı onları qoruyacaq şəxslərə sığınma ehtiyacı hiss edərlər. İstər ailə həyatında həyat yoldaşlarına, istərsə də daha sonrakı illərdə oğullarına olan yanaşmalarında həmişə bu düşüncə ilə hərəkət edər, ətraflarında da özlərinə bu imkanları təmin edə biləcək şəxsləri axtararlar.

Bu zəif xarakter bu şəxslərin "duyğusallıq, ağlamaq, küsmək, incimək, qısqanclıq, şikayətlənmək" kimi davranış pozuqluqlarına uyğun əxlaqa yiyələnmələrinə səbəb olur. Bunlar ümumiyyətlə cahiliyyə cəmiyyətlərində qadın anlayışı ilə birləşmiş və "qadınların özündə olan xüsusiyyətlər" olaraq qəbul edilən xüsusiyyətlərdir. Məsələn, qadının hadisələr qarşısında həddindən artıq həssaslıq göstərərək ağlaması da son dərəcə adi davranış kimi qəbul edilmişdir.

Kişi xarakterində hakim olan davranış cəsurluq və mərdlikdirsə, qadının da küsəyən, duyğusal və kövrək bir quruluşu olduğuna inanılır. Bunlarla bərabər, hadisələr qarşısında dərhal "ümidsizliyə düşmək, təlaşa qapılmaq, deyinmək" cahiliyyə qadınlarında tez-tez görülə bilən, Quran əxlaqına zidd xüsusiyyətlərdəndir.

Qadın xarakterinə dair bütün xüsusiyyətlərin ümumi cəhəti isə, bunların hər birinin, onlara yalnız çətinlik və bədbəxtlik gətirməsidir. Göstərdikləri əxlaq səbəbindən həyatlarını daimi gərginlik, stress və çətinlik içərisində keçirərlər. Yaşadıqları əxlaqın və bədbəxtliklərinin əsas səbəbi isə, dünyagörüşlərinin, həyat məqsədlərinin, özləri üçün seçdikləri idealların səhv olmasıdır.

Cahiliyyə cəmiyyətinin digər fərdləri kimi, qadınlar da bütün həyatlarını "dünya həyatı" və "bu həyatın bəzəkləri" üzərində qurmuşlar. Dünya həyatının insanlara təqdim etdiyi mənfəətlərdən mümkün qədər çox faydalana bilmək, həyat standartlarını yüksəldəcək imkanlar əldə edə bilmək, cəmiyyətin gözündə yaxşı ad, etibar qazanmaq, sahib olduqları ilə ətraflarının heyranlığını və tərifini qazana bilmək bu kəslərin başlıca ideallarındandır.

Narahat olduqları mövzular isə, bu idealları ilə bağlı olan gələcək qorxusu, mal və can qayğısı kimi əsas mövzular üzərinə qurulmuşdur. Cəmiyyət tərəfindən özlərinə təlqin edilən yalnız "yaxşı evdar qadın, yaxşı ana və yaxşı həyat yoldaşı ola bilmək"dir. Bundan başqa, maddi müstəqilliklərini əldə edə biləcəkləri peşə və yaxşı karyera sahibi olmalarıdır.

Halbuki, bu və bunun kimi düşüncələrin hamısı səhvdir. İnsanları həm dünyada, həm axirətdə, istər insanların gözündə, istərsə də Allah Qatında şərəfli və üstün mövqeyə gətirə biləcək bir həyat şəkli, bir xarakter və bir əxlaq anlayışı vardır. Qurana görə yaşamaq insanlara ən güclü xarakteri və ən gözəl əxlaqı qazandırır. Bu da adamın həm Allahın razılığını, həm də insanların sevgisini və hörmətini qazanmasını təmin edir.

Bu səbəbdən, istər qadın, istərsə də kişi olsun hər insanın ilk görəcəyi iş, özündən tələb olunan şəxsə çevrilməsi deyil, doğru olanı araşdırıb tapması və bu şəxsiyyəti mənimsəməsi olmalıdır. Allah bütün insanların yaşaması üçün vacib olan ən gözəl şəxsiyyəti və ən doğru xarakter xüsusiyyətlərini Quran ilə bizlərə bildirmişdir. Quranda göstərilən bu yol ən sadə, ən asan və ən mükəmməl yoldur. Allah bu həqiqəti bizlərə bu sözlərlə bildirir:

İman gətirib yaxşı işlər görənləri isə ən gözəl mükafat gözləyir. Biz ona asan bir şey əmr edəcəyik!." (Kəhf Surəsi, 88)
(məqalə harun yahya)