Şübhəsiz hamınız uşaqkən "Kitabi Dədə Qorqud" dastanını oxumusunuz :)
«Kitabi-Dədə Qorqud» Azərbaycan ədəbiyyatının çox qədim nümunələrindən biridir. «Kitabi-Dədə Qorqud» dilimizin, ədəbiyyatımızın, dastan yaradıcılığımızın, ümumiyyətlə mədəniyyətimizin tarixini öyrənməkdə böyük əhəmiyyətə malikdir. Oğuz türklərinin tarixini əks etdirən "Kitabi-Dədə Qorqud" yüksək bəşəri ideallar tərənnümçüsü kimi dünya xalqlarının mə'nəvi sərvətlər xəzinəsinə daxil olmuşdur və dünya ədəbiyyatı tarixində xüsusi yer tutur. Azərbaycanda bu abidənin tədqiqinə son otuz ildə başlanılmışdır. Aparılan tədqiqat nəticəsində toplanılmış tarixi məlumatların təhlili aydınlaşdırır ki, bu abidə təxminən X—XI əsrlərdə Azərbaycanda baş verən tarixi hadisələrlə səsləşməkdədir. Əsərin ilk orijinalı da Azərbaycanda yazıya alınmışdır.
Bu dastanların təxminən XI—XII əsrlərdə qələmə alınmış əslinə hələ də təsadüf edilməmişdir.
Dastan bir çox dillərə tərcümə olunmuşdur. «Kitabi-Dədə Qorqud» bir müqəddimə və 12 boydan ibarət dastandır. «Kitabi-Dədə Qorqudun bir əlyazma nüsxəsi Drezden kitabxanasındadır. Bu nüsxə XIX əsrin 15-ci ilində alman alimi Ditsin verdiyi məlumatla elm aləmində tanınmışdır. Son illərdə isə Vatikanda bu əsərin ikinci bir nüsxəsi tapılmışdır. Vatikan nüsxəsinin foto sürəti 1952 - ci ildə İtaliya şərqşünaslarından prof. Ettope Rossi tərəfindən nəşr olunmuşdur. Birinci nüsxədə bir müqəddimə, on iki boy ikincidə eyni müqəddimə və birincidə olan boyların altısı vardır.
Dastanda təsvir edilən cəmiyyətin başında xanlar xanı Bayındır xan durur. Lakin boylarda onun yalnız adı çəkilir. Əsərin əsas qəhrəmanı isə Qazan xan və onun ətrafında birləşən bahadırlardır. Heç bir adı-sanı, mənsəbi olmayan Dəli Domrul isə mövhumi-dini qüvvələrə, Əzrailə qarşı çıxır nəticədə dastan məhəbbətin ölümə qalib gəlməsi ilə bitir.
Salur Qazan «qırış günü öndən təpən» qəhrəmandır. «Ulaş oğlu, tulu tuşun yavrusu, qonur atın ayası, xan Uruzun ağası, Bayındır xanın göyküsü» - deyə tanıdılan bu qəhrəman əsərin əsas simalarından biridir. Onun evinin yağmalanması, oğlunun və özünün əsir alınması , qəhrəmanlığı təsvir olunur. O, xalqına sadiq, fədakar, vətənpərvər, yenilməz və cəsarətli bir qəhrəman kimi göstərilir.
Qazan oğlu Uruz da atası kimi yenilməz igiddir. O, iki dəfə düşmənə əsir düşür. Hər ikisində də mərdliklə hərəkət edir. O (namus uğrunda ətinin qıyma-qıyma doğranmasına razı olur, anasının tanınıb düşmən məclisinə aparılmasına razı olmur). O, on birinci boyda atasını əsirlikdən xilas edir. Atası onu sınamaq üçün özünü nişan vermir. Uruz isə meydanda qəhrəmanlara qalib gələn atasından üstün çıxır. Dastanların başqa qəhrəmanları da Oğuz bəylərindən ibarətdir. Bozatlı Beyrək, Qanturalı, Buğac kimi bəy oğulları öz qəhrəmanlıqları ilə nüfuz və ad qazanmış igidlərdir.
Bu qəhrəmanlıqlarla bərabər boylarda qarətçilik və qəbilə çəkişmələri də özünə yer tapmışdır. Buna baxmayaraq, əsasən xalq qəhrəmanlığı ruhunda qurulmuş olan bu dastanlarda, Qaraca Çoban surəti xüsusən dıqqəti cəlb edir. Bu sədaqətli qəhrəman altı yüz nəfərlik bir düşmən dəstəsi ilə təkbaşına vuruşmalı olur. Onu satın almaq istəyirlər. Ona hədə gəlirlər. Onun iki qardaşı öldürülürsə də ruhdan düşmür, qalib gəlincəyə qədər mərdliklə vuruşur. Daşı tükənir, sapanına qoyun-keçi qoyub atır. Bir atanda ikisini - üçünü öldürür. Düşmənin gözünü qorxudur. Onun sapanının içi üçyaşar dana dərisindən, qolları üç keçi qılından toxunmuşdur. Hər atanda on iki batman daş atır. Atdığı daş yerə düşmür, düşəndə də toz kimi sovrulur, ocaq kimi ovrulur, daş duşən yerdə üç il ot bitmir.
Dədə Qorqud dastanlarında təsvir edilən müharibələr qətiyyən milli və ya dini vuruşma deyil. Əsasən tayfalar arasında gedən bu vuruşmalar çox zaman talan, qarət xatirəsi üçün və ya qız üstündə aparılır. Bəzən tayfanın öz içində də vuruşma gedir ki, on ikinci boy buna əy yaxşı misaldır.
Dədə Qorqud dastanında islam dininin təsiri çox azdır. Doğrudur, burada hamı islamdır, «kafirlər» ilə müharibə edirlər. Allah, Məhəmməd və başqa dini adlar çox təkrar olunur. Kərbəla hadisəsindən xəbərdardırlar, namaz qılırlar, lakin bütün bunlar üzdəndir. İslam dini dərin və əsaslı kök salmamışdır. Bütpərəstlik əlamətləri məişətdə daha qüvvətli yer tutur. İnsanlar allahdan çox təbiət qüvvələrinə inanıb etiqad edirlər.
Əsərdən görünür ki, bu dövrdə xalq içərisində dini təbliğat aparan ərəb və ya fars ruhaniləri «saqqalı uzun tat əri» adlandırılırmış. Hətta əzan sözü xalq dilinə keçməmişdir. Əzan verməyi banlamaq adlandırırlar.
Boylarda qadın, ata, ana, qardaş və at da allah, Məhəmməd və Quran kimi müqəddəs sayılır.
«Dəli Domrul» boyunda Allah adi insan kimi təsvir olunur. O, xudbin, məğrur və tərif sevəndir. Burada Əzrail real qəhrəmandan zəif verilir. O, qılıncı çəkib hücum edən Domrulun qorxusundan qapını qoyub bacadan qaçır. Domrulu yalnız hiylə ilə məğlub edə bilir, atını ürküdür, at onu götürüb yerə vuran kimi sinəsinə qonub canını almaq istəyir. Burada xalqın öz qahrəmanlarını dini qüvvələrdən yüksək tutduğunu görürük.
Əsərdə bütün qəhrəmanlar islam dininin haram buyurduğu şərabı içir, «ərin könlündə pas olsa şərab açar» deyirlər. Al şərab din nümayəndələrinin qarşısında da təriflənir.
1997 ci ildə Azərbaycan Respublikasının prezidenti Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Kitabi Dədə Qorqudun həm Azərbaycanda, həm də UNESCO tərəfindən beynəlxalq səviyyədə 1300 illik yubileyi qeyd olunmuşdur.
"Kitabi Dədə Qorqud"
Printable View
-
11-11-2007, 05:50 PMfidan494"Kitabi Dədə Qorqud"
-
11-11-2007, 06:12 PMfidan494
[
[
[
[
[ -
11-12-2007, 01:40 AMbayramariciDede Korkut Kitabı
Türk edebiyatının en önemli ürünlerinden olan bu eseri her Türk evladı okumalıdır.
-
11-19-2007, 05:02 PMjetokain...
çog sağolasın fidan cok güzel bir konuyu hatırlatmıssın bizlere yaşa varol. :wink:
-
11-21-2007, 05:36 PMAnel
Mən də istəyirəm bir az əlavə eləyəm.
Bu dastanda işlənmiş s -
11-23-2007, 08:37 PMjetokainslm
Anel cok güzel bir konuya tema edirsin.Dil konusuna, dil türk milleti icin cok onemli ve vazgecilmez bir unsurdur.Biz turan milletleri azerisi türkmeni kazağı kırgızı tatarı hep bir dili konuşmag lazım gelir.Yoksa birligimizi kuramazsak sömürülmeye devam ederiz.Allah Dünyadaki bütün Türkleri korusun ve yüceltsin.
-
11-25-2007, 12:56 AMAnel
Allah hepimizi korur, inşallah.
-
11-25-2007, 06:51 PMjetokain..
amin
-
04-24-2010, 09:16 PMcanbellRe:
Fidan, senin kimi userlerin bu forumda cox olmasi gerek,cunki,forumdaki movzularin cox hissesini eylenceli movzular teskil edir.Amma bilmeliyik ki,Azerbaycanin numayendelerinden olan Dede Qorqud,Nizami Gencevi,Xeqani Shirvani.Moll Penah Vaqif kimi numayendelerimiz mehz bizler ucun,Azerbaycanimiz ucun yashayib yaratmishlar.O,esirde yashamish shairlerimiz haqqda bilmeliyik, oyrenmeliyik,oyretmeliyik...Dahilerimiz haqda movzularini yerleshdirdiyin ucun tesekkurler sene,cox tessuf ki,unudurug butun bunlari bezen.
-
04-25-2010, 02:55 PMTutu20Re: Re:Fidanda sag olsun ele sende fikrinle tamm raziyammm Sara :alqis: ::yerivar::Alıntı:
canbell Nickli Üyeden Alıntı
-
04-27-2010, 06:36 PMfidan494Re: Re:Tesekkur edirem Sara.Alıntı:
canbell Nickli Üyeden Alıntı
-
04-29-2010, 06:12 AMRuzgar_GuluRe:
Dede Korkut
Dede Korkut'un 570-632 yılları arasında, Hz. Muhammed (S.A.V) zamanında yaşadığı rivayet edilmiştir. Oğuzların Kayı veya Bayat boylarından geldiği, hem geçmişten ve hem de gelecekten haber veren, "kerem sahibi bir evliya" olduğu rivayet edilmektedir. "Ozanların Piri" veya "Ozanların Başı" olarak da bilinen Dede Korkut’un, Peygamberimizin hayır duasını aldığı ve Oğuzlara İslâm dinini öğrettiği de bu rivayetlerle günümüze kadar ulaşmıştır.
Dede Korkut, tüm Türk kavimlerinin atasıdır ve dâhisidir. Türk destanlarında ve halk hikâyelerinde, Dede Korkut adına ve onun mucizevî sözlerine rastlamak her zaman mümkündür. Türk hükümdarlarının akıl hocası ve veziri olduğu bilinen Dede Korkut, bütün Türklüğün yegâne temsilcilerinden ve bugün de yaşatılmaya çalışılan atalarındandır.
Destan özellikli pek çok halk kahramanının mücadeleleri anlatılan Dede Korkut hikâyelerinde; güzel ve hikmetli sözler, Türklerin tarihine ait rivayetler, han ve beyler hakkında methiyeler, Türk töresine ait pek çok konular işlenerek, iyilere övgü kötülere eleştiri vardır.
Dede Korkut Kitabında (Dede Korkut ala Lisan-i Taife-i Oğuz han Oğuzların Diliyle Dede Korkut Kitabı) 12 destan özellikli hikâye yer alır ve bu kitap, İslâm öncesi ve sonrasında Türklerin yaşayışını, dilini, tarihini, edebiyatını ve kültürünü içerir. Akıcı ve halkın kullandığı Türkçe ile yazılmış olan bu kitap; gerçek bir şaheserdir. Kitapta, "Dede" ve "Ata" olarak geçen ve "Korkut Ata" olarak da bilinen Dede Korkut, Türkmen, Kazak, Özbek ve Kara kalpak boyları arasında bu adlarla bilinmektedir.
Türk dünyasının bilge atası olan Dede Korkut ve onun hikâyelerinde; Türk toplumunun savaşları ve barışları ile birlikte, aile ve eğitim yapısıyla üstün ahlâk ve karakter sağlamlığına dikkati çeker. Türk milletiyle özdeşleşmiş olan doğruluk, sözünde durmak, mukaddes değerler uğruna ölmek gibi çeşitli karakterler, hikâyelerin ana temasıdır.
Dede Korkut hikayelerindeki tüm kahramanların aile, cemaat ve insan sevgisini ön planda tutması, millet olarak ahlak ve yaşam anlayışımızı göstermesi bakımından önemlidir. Kahramanların çoğu gençtir ve mutlaka bir yiğitlik gösterdikten sonra ad verilir. Pek çoğumuz biliriz, Dirse Han oğlu bir boğayı öldürünce Dede Korkut o gencin adını "Boğaç" koyar ve onu şan, şeref, mal ve rütbe ile ödüllendirir. Dikkat edilirse, hikayelerde, gençliğe son derece önem verilmekte, onların, ailesine, milletine ve devletine bağlı, cesur ve çalışkan olmalarına işaret edilmektedir. Savaş, av, toy vb. eğlencelere Hz. Peygambere salavat getirilerek başlanması da Türk Kavimleri’nin dini yönden şuurlu olduğunu ve devlet millet birliğinin sağlam temellere dayandığını göstermektedir.
Dede Korkut hikayelerinde özellikle göçebe Oğuz Türkleri’nin tabiat şartlarına karşı dirençleri, düşmanlarına karşı sürekli üstünlüğü ve birlik şuurundan doğan kuvvetlilikleri dikkati çeker. Korkut Ata olarak saygı gören Dede Korkutun hikayeleri yaşlı ve bilginlere büyük değer verildiğini de göstermesi açısından, son derece önemlidir. Allah, doğum, din ve ölüm düşüncesi, hayatin her anında kendisini gösterir. Bugün Dede Korkut ve onun hikayelerinden ve destanlarımızdan alacağımız önemli dersler vardır. Fertler arasında saygı, sevgi, karşılıklı hoşgörü ve mertlik bunların başında gelmektedir. Dede Korkut aslında büyük bir vatanseverdir ve milletinin sonsuza dek güçlü ve mutlu yaşamasını gerçekleştirme mücadelesi içindedir .
Dede Korkut, bütün Türk kavimlerinin fert fert kahraman olmasını arzu etmiş olmalı ki, hikayelerinde zayıflığa, çaresizliğe ve ümitsizliğe yer vermemiştir. Rivayetlere göre Onun ölümü bile evliyalığını, bilge kişiliğini göstermektedir: Çeşitli Türk boylarının kanaatine göre o, rüyasında mezarının hazırlandığını görmüş ve gittiği her yerde öleceği ona rüyasında bildirilmiştir. Seyhun Irmağı’nın Aral Gölü’ne döküldüğü yerin yakınlarında, ırmağın üzerine hırkasını sererek orada ruhunu Allah’a teslim etmiştir. Bugün pek çok yerde onun mezarının olduğu söylenmektedir. Tıpkı Yunus Emre ve Karaca oğlan gibi milletimiz, onun mezarına da sahip çıkarak kahramanlarını kendi içinde görmek istemektedir.
Türk ve dünya edebiyatının şaheserleri arasına giren ve çeşitli tarihi filmlere de konu olan Dede Korkut Hikayeleri, insani ve yaşadığı dünyayı tüm özellikleriyle ele almıştır.
Dede Korkut’un hikayelerinden bazıları:
Dirse Han Oğlu Boğaç Han
Salur Kazanın Evinin Yağmalanması
Kam Büre Beg Oğlu Bamsi Beyrek
Kazan Beg Oğlu Uraz Beg’in Tutsak Olması
Duha Koca Oğlu Deli Dumrul
Kanlı Koca Oğlu Kan Turali
Kadılık Koca Oğlu Yegenek
Basatın Tepegöz’ü Öldürmesi
Begel Oğlu Emren
Usun Koca Oğlu Seğrek
Salur Kazanın Tutsak Olması
Dış Oğuzun iç Oguz’a Asi Olması -
05-05-2010, 12:54 AMmartinoRe:
dede korkut hazretlerine Allah rahmet eylesin...böyle güzel bir konuyu paylaştığın için teşekkürler Fidan...sevgi,saygı ve selamlarımla...